H νέα ταινία του Μπάρι Τζέινκινς έχει ταράξει συθέμελα τον σινεφίλ-κόσμο. Πρόκειται για την απεικόνιση του σκληρού δρόμου της ενηλικιώσης ενός Αφροαμερικανού στο Μαιάμι των ΗΠΑ. Ξεκίνησε αθόρυβα από το Τορόντο του Καναδά και σήμερα μετρά, οχτώ οσκαρικές υποψηφιότητες (καλύτερης ταινίας, σκηνοθεσίας, μοντάζ, φωτογραφίας, μουσικής, διασκευασμένου σεναρίου, μουσικής, β΄ανδρικού και β΄γυναικείου ρόλου), Χρυσή Σφαίρα καλύτερης δραματικής ταινίας και συνολικά 152 βραβεία. Ναι καλά διαβάσατε. Ένα πολυεπίπεδο αντιρατσιστικό έπος, μία ωδή στο σεβασμό της διαφορετικότητας και των ιδιαιτεροτήτων.
Το έργο χωρίζεται σε τρεις φάσεις, που αφορούν τη ζωή του Σαιρόν. Από το μπούλινγκ στο σχολείο και το παρατσούκλι " μικρούλης ", στην ενηλικίωση και την μεταστροφή, ως την απόλυτη αλλαγή και την νέα ζωή στην Ατλάντα, στα χνάρια του " δασκάλου " του στη ζωή, Χουάν. Και στα τρία αυτά σκέλη, κυριαρχεί η προβληματική σχέση με την μητέρα του κι η αναζήτηση της σεξουαλικότητάς του. Τι κρύβεται άραγε πίσω από το στερεότυπο του Black αρσενικού, που έχει συνδυαστεί με λέξεις κι εικόνες, όπως βία, γυναίκες, ναρκωτικά, ραπ μουσική;
Σχέσεις γεμάτες αδιέξοδα, ανεξίτηλα ψυχολογικά τραύματα, ένας συνεχής συναισθηματικός εκβιασμός, που ενυπάρχει κι η λακωνικότητα του πρωταγωνιστή συνθέτουν το παζλ της ζωής του. Δίνει τη μάχη του, ανάμεσα στην ευγένεια, τον φόβο και την αξιοπρέπειά του. Καταφέρνει να επαναστατήσει. " Κάποια στιγμή της ζωής σου, πρέπει να αποφασίσεις, εσύ ο ίδιος, ποιος θέλεις να είσαι ". Καταφέρνει να αποτινάξει τη ρετσινιά. Να κάνει μία νέα αρχή, μακριά από τον τόπο, που τόσα δεινά του προσέφερε. Κάτι όμως τον κρατά εγκλωβισμένο, δέσμιο. Μία βαθιά αγάπη ...
Ο σκηνοθέτης τονίζει: " Τα λόγια δεν περιγράφουν τη συγκίνησή μου για την αγάπη, που έδειξε η Ακαδημία σ΄όλους αυτούς τους υπέροχους ανθρώπους του Moonlight. Βρίσκομαι στο Άμστερνταμ αυτήν την στιγμή και μοιράζομαι την ιστορία του Σαιρόν με ανθρώπους διαφορετικής κουλτούρας. Αυτό είναι το πνεύμα που μου μεταδίδουν οι υποψηφιότητες. Μίε επιβεβαίωση, ότι η ταινία έχει τη δύναμη να ξεπεράσει τα σύνορα της χώρας και να αποκαλύψει όλα αυτά που μας κάνουν ανθρώπους ". Ο σεναριογράφος, Ταρέλ Μακ Κρέινι προσθέτει: " Έγραψα το " In Moonligt Black Boys look blue ", γιατί πίστευα, ότι ήμουν ο μόνος. Ο Μπάρι γνώριζε καλύτερα όμως. Νιώθω ευγνωμοσύνη για την Ακαδημία που είδε το φως του.
Ουσιαστικά το πρώτο μέρος κι η σχέση Χουάν-Σαιρόν προοικονομεί τι θα ακολουθήσει. Και τους δύο τους ενώνει η ευαισθησία, η καλή καρδιά, το ήθος, έχουν όμως μία βασική διαφορά. Θα μου πείτε, τι μας λες άνθρωπε, για βαρώνους της νύχτας μιλάς, για εμπόρους ναρκωτικών. Κι όμως αυτό το οξύμωρο δίνει μεγάλη γοητεία. Πως δηλαδή προσπαθούν να κρατήσουν τις ισορροπίες, η εσωτερική πάλη, πριν την ολική αλλοτρίωση. Ο Χουάν κλαίει μπροστά στον μικρό, λυγίζει, αντίστοιχα ο πρωταγωνιστής ακούγεται να λέει, μετά από χρόνια, " μερικές φορές κλαίω τόσο πολύ που νομίζω, ότι γίνομαι σταγόνες ".
Όλα τα παραπάνω δεμένα με εξαιρετική μουσική. Διαφορετικών ειδών. Η καθεμία, εκεί που ταιριάζει, ώστε να προάγει την πλοκή με ομαλό τρόπο. Σε ένα φιλμ δύο ωρών, ο θεατής δεν κουράζεται λεπτό. Μπορεί να στερείται κορύφωσης, αλλά είναι ένα αριστούργημα, που σκιαγραφεί τις διακυμάνσεις στην ψυχοσύνθεση του νέου που γίνεται άντρας, του αδύναμου, που γίνεται αγρίμι και δυνατός, επειδή πίστεψε στον εαυτό του, χωρίς να χάσει την ευαισθησία του.
Αξίζει να σημειωθεί, ότι ο Μahershala Ali, έμαθε πράγματι κολύμπι στον Αlex R.Hibbert (film debut), κατά τη διάρκεια των γυρισμάτων της ταινίας. Αξιοσημείωτο είναι επίσης, πως η μοναδική ηθοποιός, που παίζει και στα τρία σκέλη είναι η Ναόμι Χάρις, σε έναν διαρκή αγώνα, επανάκτηση της σχέσης με το γιο της, ούσα η ίδια χρήστης ουσιών. Το " Black ", που καθιερώθηκε από τον παλιόφιλο Κεβ, ήταν το παρατσούκλι, που συνόδευε τον Σαιρόν σ΄όλη του τη ζωή. H ταινία γυρίστηκε μέσα σε 25 ημέρες (Οκτώβριος-Νοέμβριος 2015) στην Νότια Φλόριντα.
To συγκινητικό αυτό πορτραίτο αποτελεί φόρο τιμής στην ταυτότητα, τους δεσμούς της οικογένειας, τα απωθημένα, την ανεξάντλητη δύναμη του ανθρώπου και την ανιδιοτελή αγάπη. Το κοινό της Θεσσαλονίκης, από την πρώτη μέρα το αγκάλιασε, γεμίζοντας την κεντρική αίθουσα του Ολύμπιον, σε τρεις διαδοχικές προβολές.
Ένα πολυεπίπεδο κοινωνικό δράμα, μία σύγχρονη αρχαία τραγωδία που ξεκινά από την δυσκολίες των ανθρώπινων σχέσεων και φτάνει μέχρι την παγκοσμιοποίηση και πως αυτή επηρεάζει τις ζωές μας, σκηνοθετεί ο Ασγάρ Φαραντί, μετά το " Ένας Χωρισμός " και " Το παρελθόν ", βασισμένος στο θεατρικό του Άρθουρ Μίλερ, " Ο θάνατος του Εμποράκου ". Πρώτη προβολή στις Κάννες, που κέρδισε τον Χρυσό Φοίνικα σεναρίου κι αντρικής ερμηνείας για τον Shahab Hosseini. Δικαίως. Για μία και μοναδική προβολή στο 57ο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης και τώρα στις Αίθουσες (Ολύμπιον). Αποτελεί την υποψηφιότητα του Ιράν για το Oscar Ξενόγλωσσης ταινίας.
O Eμάντ κι η Ράνα έχουν μόλις παντρευτεί. Ο σύζυγος, δάσκαλος σε τοπικό σχολείο. Κι οι δύο μέλη μίας θεατρικής ομάδας. Ένα βράδυ, το ζευγάρι αναγκάζεται να εγκαταλείψει βίαια την κατοικία του, καθώς το κτίριο βρίσκεται υπό κατάρρευση, όπως κι η κοινωνία. " Ολόκληρη η πόλη πρέπει να ισοπεδωθεί " ακούγεται, προοικονομία για όσα θα ακολουθήσουν. Κάποιος από τον θίασο τους προσφέρει νέο σπίτι. Η προηγούμενη ένοικος όμως δεν έχει πάρει τα πράγματά της. Μυστήριο ...
Κάπου εκεί έρχεται όμως ένα απρόσμενο περιστατικό, ικανό να ταράξει την ευαίσθητη ισορροπία του ζευγαριού και να αλλάξει τη ζωή τους για πάντα. Ο φόβος κυριαρχεί, τα ηθικά διλήμματα πολλά. Διττό δράμα. Από την μία, ο ανδρισμός του θίγεται και προσέξτε μιλάμε για μία κοινωνία απόλυτα ανδροκρατούμενη και θεοκεντρική κι από την άλλη η γυναίκα-θύμα βιώνει έναν ψυχολογικό εγκλωβισμό, τα τραύματά της ανεξίτηλα, δεν ξέρει πλέον ποιον μπορεί να εμπιστευτεί. Ο σύζυγος επιζητεί την εκδίκηση, να βρει τον ένοχο, να αποκαταστήσει το όνομα και τη σχέση του με τη γυναίκα του. Είναι άραγε εύκολο;
Ο Φαραντί μαζί με τον Παναχί είναι οι δύο σπουδαιότεροι εν ζωή Ιρανοί σκηνοθέτες, που γνωρίζουμε στην Ευρώπη. Όπως ο δεύτερος πέρυσι στο " Taxi ", έτσι κι ο πρώτος, θίγει τα κακώς κείμενα μίας κλειστής κοινωνίας, απόρροια της έλλειψης μόρφωσης και της εσωστρέφειας της, που την καταδικάζει. Κι όμως στο πρόσωπο των βασικών ηρώων μας, διακρίνουμε την ευγένεια, την αγάπη, το μεγαλείο της συγχώρεσης.
Ο ίδιος ο σκηνοθέτης υποστηρίζει, πως για τον ίδιο το σενάριο κι η υποκριτική είναι οι δύο πλευρές που κάνεις Cinema. Έτσι δουλεύει. Αρχίζει με την σκηνοθεσία, από τη στιγμή, που γράφει το σενάριο. Αυτός είναι ο καλύτερος ορισμός που δίνει για τον Κινηματογράφο. Από την πλευρά του, ο Hosseini, που δεν συνεργάζεται για πρώτη φορά, με τον μαέστρο της επιτυχίας, τονίζει, ότι είναι χαρούμενος, επειδή έδωσε χαρά στους δικούς του ανθρώπους. Ξέρει καλά, ότι ο κ.Φαραντί το έχει κάνει πολλές φορές κι είναι χαρά για τον ίδιο να είναι δίπλα του.
Παρακολουθώντας, ένα φιλμ περίπου 120 λεπτών, πραγματικά αναρωτιέμαι πόσο απέχει η κατάσταση, που επικρατεί εκεί, από τη σημερινή στην πατρίδα μας. Ίδια κρίση, οικονομική, μα κυρίως αξιών κι ηθικής. Κι εδώ απαιτείται μία επανεκκίνηση, ακόμα και με το μεγαλύτερο κόστος. Το να διαιωνίζεις ένα πρόβλημα και να το αντιμετωπίζεις μόνο με " παυσίπονα ", σηματοδοτεί μοιραία την αρχή ενός επίπονου τέλους.
Αυτός είναι κι ο στόχος του Καπιταλισμού. Θέλει μάζες, άβουλα πιόνια, εύκολα να κατευθύνονται κι οι " λίγοι " να αποφασίζουν για τη μοίρα τους, προς ιδίων όφελος. Η κατάσταση αυτή δε θα φτάσει πολύ μακριά. Κι η προετοιμασία της αντεπίθεσης, προυποθέτει μόρφωση, παιδεία, ευγένεια, ιδανικά και στέρεη ανθρωπιστική ιδεολογία.
Μένω σε δύο σκηνές, σε δύο εικόνες, αν θέλετε, που σημάδεψαν. Κι οι δύο στην τελευταία μισή ώρα. Η αγωνία επιτείνεται. Ο Εμάντ έχει βρει τον ένοχο. Δεν είναι αυτός που φανταζόταν, σε καμία περίπτωση. Δεν ξέρει ποιο είναι το σωστό. Η σιωπές, οι παύσεις του θύτη, κόβουν την ανάσα. Καταρρέει. Αναπνέει, έσβησε; Θα αντέξει; Κι αφού οδηγούμαστε στο φινάλε, τα απίστευτα βλέμματα των S.Hosseini και T. Αlidoosti, καθώς ετοιμάζονται να παίξουν τους Γουίλι και Λίντα Λόμαν. Αφήνει ο σκηνοθέτης, τον θεατή να φτιάξει στο μυαλό του τον δικό του επίλογο.
Και ξαφνικά πριν λίγη ώρα, πληροφορούμαι, πως έπεσε ένα κτίριο στην Τεχεράνη. Τυχαίο; Κι η ταινία παίρνει προφητικό χαρακτήρα. Μεταφορικά, αλλά και κυριολεκτικά. Οι ρωγμές στους τοίχους συμβολίζουν τις αντίστοιχες αποστάσεις μεταξύ των ανθρώπων και τα αδιέξοδα που προκύπτουν, όπως και τα όρια του καθενός, που καθημερινά, δοκιμάζονται.
Ο " Εμποράκος " στο θεατρικό, Εμάντ, βιώνει έναν αργό κι επίπονο " θάνατο " στην καθημερινότητά του. Ανεβαίνει τον δικό του γολγοθά και πρέπει να σταθεί όρθιος. Εναλλαγή σκηνής-πραγματικότητας, με την μία να επικαλύπτει σχεδόν απόλυτα την άλλη. Ο θεατής μπαίνει σε θέση πρωταγωνιστή. Εκδίκηση ή συγχώρεση; Κέρδισε τελικά η αγάπη;
Πολλοί ακούνε " ταινιάρα " κι έχουν απόλυτα συνυφασμένη αυτήν την λέξη με κάτι, Ουάου! Mε δράση, περιπέτεια, ανατροπές. Είναι μάλλον όλη τους η ζωή έτσι δομημένη, που το Paterson του Jim Jarmusch ή θα τους ταρακουνήσει συθέμελα, κάνοντάς τους να αναθεωρήσουν την κοσμοθεωρία τους ή απλά θα περάσει και δεν θα ακουμπήσει, που είναι και το πιθανότερο. Είναι τόσο απλό, λιτό, που σε σοκάρει, γιατί πολλά πράγματα τα θεωρούμε δεδομένα, λανθασμένα κατά την ταπεινή μου άποψη.
Παρακολουθούμε μία εβδομάδα από τη ζωή ενός συμβατικού ζευγαριού στο Νιου Τζέρσει των Ηνωμένων Πολιτειών της Αμερικής. Ο σύζυγος, οδηγός τοπικού λεωφορείου, ξυπνάει νωρίς το πρωί αγκαλιά με τη γυναίκα του, πηγαίνει στη δουλειά, γράφει ποιήματα, επιστρέφει, βγάζει τον σκύλο (Marwin) βόλτα, πίνει την μπύρα του σε ένα συγκεκριμένο μπαρ, ξανά σπίτι κι από την αρχή. Περιγραφή μίας κουραστικής ρουτίνας φαινομενικά, χωρίς κορύφωση κι ανατροπές. Είναι όμως ακριβώς έτσι τα πράγματα;
Στο ρόλο του Paterson ο Αdam Driver, που υποδύεται τον οδηγό. Απίστευτο! Τον είδαμε πρόσφατα στο Silence, αλλά εδώ είναι ο απόλυτος πρωταγωνιστής. Ο άνθρωπος της διπλανής πόρτας, που πορεύεται μ΄αυτά που έχει κι όπλα την αγάπη και την αισιοδοξία. Με λίγη προσπάθεια ο θεατής βλέπει τον εσωτερικό του κόσμο, που σκιαγραφείτε άριστα από τον σκηνοθέτη. Εργατικός, σωστός οικογενειάρχης, ευγενικός κι ήρεμος. Δίπλα του η Λάουρα. Η πανέμορφη, Ιρανή, Golshifteh Farahani. Μία κοπέλα γεμάτη ενέργεια και δημιουργικότητα. Ψάχνει τι ακριβώς της ταιριάζει στη ζωή. Ζωγραφίζει, παίζει κιθάρα, ασχολείται με την μαγειρική, κάνοντας κεικάκια κι είναι αποφασισμένη να πετύχει, πλάι πάντα στον αγαπημένο της.
Σε μια εποχή που κυριαρχούν το άγχος, η πίεση, τα προβλήματα κι η κατάθλιψη είναι η νόσος του σήμερα, ο Paterson είναι καλά. Αυτό είναι το σπουδαίο. Γράφει ποιήματα κι είναι γεμάτος. Και τα γράφει με το χέρι σε τετράδιο, σε λευκές σελίδες κι όχι σε PC ή smartphone. Αρνείται να πάρει, για μην γίνει δέσμιος της τεχνολογίας κι είναι ευτυχισμένος. Είναι χαρούμενος με τα μικρά της ζωής, τα απλά, τα καθημερινά. Αυτό ακριβώς είναι κι ο Jarmusch, ένας σκηνοθέτης με αξίες κι ιδεολογία (" ΕΙΡΗΝΗ " ακούγεται κάπου), που δεν συμβαδίζει με το σήμερα, που τα πάντα ρει (αλλάζουν). Και το δείχνει με τον πλέον εμφατικό τρόπο με το έργο του.
Η ποίηση μέσα στη ζωή, κυριολεκτικά και μεταφορικά, ο λυρισμός της καθημερινότητας, με τον πιο μεστό τρόπο. Από τα δίδυμα, που εμφανίζονται συνεχώς μπροστά του, μέχρι την νεαρή ποιήτρια και τον Ιάπωνα ποιητή, που θα κάνει λόγο για τον σπουδαίο Γουίλιαμ Κάρλος Γουίλιαμς, πραγματική πυξίδα της ταινίας. Το ονειρικό στοιχείο, μία πραότητα που με τάραξε, η αξία της στιγμής που φεύγει και δεν θα ξαναγυρίσει ποτέ. Αν τα σκεφτούμε όλα αυτά, πραγματικά μας πιάνει δέος για το πόσο " μικροί " είμαστε.
Αυτή είναι η τέχνη στη ζωή, το δόγμα του Jarmusch, " το καλύτερο σχέδιο, δεν είναι σχέδιο. Είμαι ο πιο ευτυχισμένος και πιο παραγωγικός όταν δημιουργώ ιδέες ". Κι ο σκηνοθέτης απευθύνεται σε μία συγκεκριμένη τάξη, που σήμερα νοσεί σ΄ολόκληρη την ανθρωπότητα, της δίνει ελπίδα ή αν θέλετε εν μέρει τη λύση. Δεν παύει να είναι ανθρωποκεντρικός και να πιστεύει, ότι τα ετερώνυμα έλκονται. Κάπως έτσι η ποίηση συνάντησε τον Κινηματογράφο με ακρίβεια και σύνεση. Αξίζει τον κόπο.
H " Σιωπή " του Martin Scorsese είναι ένα πολυδιάστατο έργο, που μπορεί να ερμηνευτεί ποικιλοτρόπως. Στα 75 του χρόνια, ο Αμερικανός σκηνοθέτης, κάνει την πιο μεστή του ταινία, για την οποία δούλεψε πολλά χρόνια, πάνω από δύο δεκαετίες, βασισμένος στο ομώνυμο μυθιστόρημα του Σοσάκου Έντο. Ένα έργο συγχρόνως διαχρονικό κι επίκαιρο, που όποιος κάνει το λάθος να το δει επιφανειακά, έχει χάσει πολλά κι έχει αποτύχει στην προσέγγισή του. Μία συνεχής δοκιμασία του ανθρώπου,
Βρισκόμαστε στον 17ο αιώνα. Δύο καθολικοί ιερείς αποφασίζουν να ταξιδέψουν στην Ιαπωνία, προς αναζήτηση του μέντορά τους, πάτερ-Φερέρα. Μιλάμε για μία εποχή τρομερών διωγμών κι αποτρόπαιων εγκλημάτων έναντι των κρυπτοχριστιανών. Με την δύναμη της Πίστης, αποφασίζουν αυτό το δύσκολο, παράτολμο εγχείρημα. Γίνονται μάρτυρες σκληρών εικόνων, μαρτυρίων και θανάτων, δεν χάνουν όμως τη δύναμή τους. Θα αντέξουν μέχρι το τέλος;
Φυσικά δεν είναι μία ταινία απόλυτα για τον Χριστιανισμό. Όποιος πέσει σ΄αυτό το τρυπάκι, έχει χάσει κάθε βαθύτερο νόημα. Αντίθετα μάλιστα, αποτελεί μομφή προς την λατρεία των συμβόλων κι ύμνο για την ματαιότητα που προκαλεί η αφοσίωση με παρωπίδες. Βλέπουμε τα δεινά που περνάνε οι άνθρωποι, που προκαλούνται από τον φανατισμό. Κι αυτά υπήρχαν τότε στη Ιαπωνία, υπάρχουν και σήμερα με το Ισλαμικό κράτος και θα υπάρχουν για πάντα. Η θρησκεία, όπως θα δούμε και παρακάτω, αποτελεί ένα όχημα, ένα άρμα για την ικανοποίηση απώτερων σκοπών, που ουδεμία σχέση έχουν μ΄αυτήν. Θυσία στο βωμό της αθώα θύματα. Αυτοί οι άνθρωποι νιώθουν όμως την ανάγκη να βρουν παρηγοριά, να αντλήσουν δύναμη κι είναι απόλυτα κατανοητό, ειδικά στην εποχή μας. Ψάχνοντας μέχρι το τέλος, αναζητώντας το Θείο και κάποιες απαντήσεις, γίνεσαι εσύ ο ίδιος πιο ικανός.
Eξαιρετική η ερμηνεία του Άντριου Γκάρφιλντ στα 33 του χρόνια, στον ρόλο του Πορτογάλου ιερέα, Ροντρίγκες. Δίκαια υποψήφιος για Oscar. Από την άλλη, ο Liam Νeeson δεν έχει ρόλο πρωταγωνιστή, αλλά η παρέμβασή του είναι καθοριστική, καθώς λυτρώνει τον μαθητή του και του δίνει διέξοδο στη μετέπειτα ζωή του στη χώρα του Ανατέλλοντος Ηλίου. Συνοδοιπόρος στο ταξίδι από την Πορτογαλία στην Ιαπωνία, ο Driver, που πρωταγωνιστεί και στο Paterson του Τζιμ Τζάρμους. Εδώ καθολικός ιερέας φτάνει μέχρι το τέλος, υπηρετώντας το δόγμα μέχρι τελικής πτώσης. Από την άλλη πλευρά, σπουδαίος ο Issei Ogata ( "βουνά, ποτάμια κινούνται, η ανθρώπινη φύση δεν κινείται"), θρύλος της χώρας, στον ρόλο του δικαστή-Ινούε.
Και πάλι πάμε να διεισδύσουμε πίσω από το μανδύα της θρησκείας. Στο πρόσωπο του Καθολικισμού οι Ιάπωνες βλέπουν την Ευρώπη, την Δύση να εισέρχεται στα ενδότερά τους και θέλει να τους βάλει. Σηκώνουν το λάβαρο της επανάστασης, αποφασισμένοι να αντιταχθούν στη νέα τάξη πραγμάτων που πάει να δημιουργηθεί. Περήφανοι, μάχονται με ψηλά το κεφάλι. Να κρατήσουν τη γη τους, την ιστορία τα πιστεύω τους.
Υπάρχουν πολλές θρησκείες αυτό που προσωπικά κρατώ είναι η αγάπη, η ηθική κι ο σεβασμός στον συνάνθρωπο και την διαφορετικότητα. Αυτά μας ανάγουν προς το εξιδανικευμένο. Πάνω απ΄όλα πρέπει να είμαστε άνθρωποι. Η σωτηρία της ψυχής είναι το ζητούμενο και θα επιτευχθεί μέσα από μικρά πράγματα της ζωής. Βήμα το βήμα, μέρα τη μέρα. Αρκεί να μην μας κυριεύσει ο φόβος.
Πλάι στην μαεστρία του σκηνοθέτη (Μάρτιν Σκορτσέσε), αφανείς ήρωες για τον πολύ κόσμο, ακόμα και για τους θεατές, που σπάνια κάθονται να δουν μία ταινία μέχρι το τέλος της (τίτλοι), οι Rodrigo Prieto στη φωτογραφία, η Θέλμα Σκουνμέικερ στην ενδυματολογία και το καθηλωτικό μοντάζ, ο Dante Ferreti στον συνολικό σχεδιασμό. Και το έργο αυτών να δένει άρρηκτα με τη μαγεία της φύσης στην Ιαπωνία και την Ταιβάν.
Πρόκειται για ένα έργο ζωής, που απορρέει σοφία. Κάθε λεπτομέρεια είναι προσεγμένη. Συνολικά απέχει ελάχιστα από το αριστούργημα και μοναδικό πρόβλημα θεωρώ, πως είναι η χρονική του διάρκεια. Σχεδόν κάθε μήνυμα έχει διττή ερμηνεία, είναι ικανή να διδάξει και να θέσει σε θέση πρωταγωνιστή, αυτόν που την βλέπει. Μία πολυεπίπεδη ταινία (θρησκευτική προσήλωση-θρησκευτική αμφισβήτηση) για τον καθένα, είτε πιστεύει, είτε όχι. Για τα αδιέξοδα της ζωής και την άνωθεν " Σιωπή " την κρίσιμη στιγμή. Και πλέον "βάλτος" είναι ολόκληρος ο κόσμος.
Γουστάρεις μία ταινία, γι΄αυτό που σου αφήνει στην έξοδο από την αίθουσα. Κι εγώ αποχωρώντας από το La La Land, μέρες Χριστουγέννων, ένιωσα πως μου μετέδωσε αγάπη κι αισιοδοξία. Ο σαρωτικός, Ντάμελ Σαζέλ στα 31 του χρόνια, μετά το " Whiplash ", που επίσης με είχε ταρακουνήσει, πήρε το ρίσκο κι έχτισε ένα musical, ένα love story, που παρ΄ότι δεν είναι του στυλ μου, μ΄άρεσε και με κέρδισε, σκηνή με σκηνή, νότα με νότα. Υποψήφια για Εφτά Χρυσές Σφαίρες κι αρκετά Χρυσά Αγαλματίδια κι όχι άδικα.
Βρισκόμαστε στο Λος Άντζελες, ένας ιδεαλιστής πιανίστας (Σεμπαστιάν) τρελαμένος με την Τζαζ και μία εν δυνάμει ηθοποιός (Μία), που δουλεύει σε καφετέρια, συναντιούνται κι είναι μοιραίο να ερωτευτούν. Το καλλιτεχνικός του πάθος, στα όρια της τρέλας, τους συνδέει, τους ενώνει, τους εξυψώνει και τους ανάγει προς κάτι εξιδανικευμένο. Πάντα υπάρχει στον κόσμο κάποιος που θα σε ξεκλειδώσει, θα βρεις τον εαυτό σου και πατήσεις γερά στα πόδια σου, κυνηγώντας τους στόχους, όταν έχεις παρεκκλίνει της πορείας.
Το ονειρικό στοιχείο ικανό να σε συνεπάρει. Τι έχει άραγε μεγαλύτερη δύναμη, ο έρωτας ή τα όνειρά μας; Η απάντηση ξεκάθαρα, είναι θέμα χαρακτήρα και προσωπικότητας του κάθε ανθρώπου. Τι επιλογές θα κάνει, πως θα το διαχειριστεί. Ο Σεμπ, έχει επιλέξει έναν ελεύθερο τρόπο ζωής, ανάλογο με την τζαζ που λατρεύει να παίζει στο πιάνο του. Ο ρεαλισμός κι η φαντασία, οι εικόνες κι η μουσική συμπλέκονται αρμονικά και νόημα σ΄όλα δίνει ο ρυθμός, που ίσως είναι αυτό που λείπει κι από τις δικές μας ζωές.
Από που να αρχίσει κανείς; Από τις ερμηνείες της εκθαμβωτικής Emma Stone, που κάθε της συναίσθημα αντικατοπτρίζεται στο βλέμμα της, στο πρόσωπό της, του Ryan Gosling, που ενσαρκώνει το πρότυπο του άντρα, που τείνει να χαθεί στις μέρες μας, στον J.K. Simmons, που έχει έναν μικρό, πλην όμως επιτηδευμένο ρόλο, τη μουσική του Justin Ηurwitz που σε μεταφέρει νοερά σε μία αθωότητα, μακριά από το κακό. Μοναδική κι η χορογραφία του Μάντι Μουρ (Αnother Day of Sun), όπως κι η φωτογραφία του Λάινους Σάντγκρεν. Ένα κράμα, φτιαγμένο για την επιτυχία.
H λέξη ρομαντικός έχει αποκτήσει στην εποχή μας " κακή " σημασία κι αυτό, θα πρέπει να μας προβληματίζει, καθώς όλα μπορούν να αγοραστούν, εκτός από την αγάπη και τα συναισθήματά μας. Γίνεσαι κομμάτι του έργου, αφήνεις τον εαυτό σου ελεύθερο, θέλεις να μην τελειώσει, να σταματήσεις τον χρόνο, αυτός όμως τρέχει. Θα κερδίζουν άραγε το στοίχημα της ζωής τους; Μαζί ή ο καθένας ξεχωριστά; Το ερώτημα μένει αναπάντητο. Απαιτούνται δεδομένα θυσίες, αλλά ...
Δύο ώρες έρωτα, καλής μουσικής, ονείρων, σινεμά, μαγείας. Ένα εντυπωσιακό φινάλε, που πραγματικά χάνεσαι κι ένα χαμόγελο αγάπης για επίλογο, που προκαλούν ευφορία και δείχνουν, ότι η ευτυχία είναι στο χέρι μας, αρκεί να μπορούμε να ζήσουμε την κάθε στιγμή σαν να΄ναι η τελευταία μας στον κόσμο.
Tα λόγια ελάχιστα μπροστά στο μεγαλείο της ταινίας. Ειλικρινά αξίζει τον κόπο για τον καθένα ...
Όταν έχεις δει τόσες ταινίες σε έναν χρόνο, σίγουρα θα αδικήσεις κάποια, προσπαθώντας να επιλέξεις δέκα, δεκαπέντε ή είκοσι απ΄αυτές. Η σειρά μικρή σημασία έχει. Καθεμιά ξεχωριστά, με άγγιξε με τον δικό της μοναδικό τρόπο και φεύγοντας από την αίθουσα ένιωσα, τόσο γεμάτος. Πάμε, όμως να ξαναθυμηθούμε παρέα, την ώρα που το 2016 μας αποχαιρετά. Καλή μουσικούλα, ένα ποτάκι και ξεκινάμε ...
15) Εγώ, ο Κολοκυθάκης: Είναι δυνατόν μία ταινία κινουμένων σχεδίων να περάσει τόσο δυνατά μηνύματα σε ενήλικες σ΄ένα Φεστιβάλ Κινηματογράφου;Το έργο (Yποψήφιο για το LUX του Ευρωπαικού Κοινοβουλίου) του Ελβετού, Claude Barras, βασισμένο στο ομώνυμο βιβλίο του Gille Paris, ευαισθητοποιεί και θέτει σε δεύτερες σκέψεις τον θεατή για τον κόσμο, στον οποίο μεγαλώνουμε και ζούμε. Εκτιμώ, ότι ο σκηνοθέτης επέλεξε αυτήν την μορφή παρουσίασης για να μην είναι κοινότυπο, αλλά πρωτότυπο το θέαμα. Να περάσει τα βαθύτατα μηνύματα του, μέσω του ήχου, της φωνής. " Κανείς δεν έμεινε να μας αγαπάει στον κόσμο ". Ευαίσθητο, κοινωνικό και πέρα για πέρα ρεαλιστικό, καταχειροκροτήθηκε τόσο στις Κάννες, όσο και στη Θεσσαλονίκη.
14) Glory: Μετά το " Μάθημα ", το δίδυμο Κριστίνα Γκρόζεβα, Πέταρ Βαλτσάνοφ επιστρέφει με το " Glory ". Μία ακόμα εξαιρετική ταινία, που θίγει τα κακώς κείμενα του συστήματος στη Βουλγαρία, δίχως φόβο, με καθαρή φωνή και ματιά. Με την διαφθορά και τις εξυπηρετήσεις να κυριαρχούν, την συγκάλυψη να είναι κάτι καθημερινό κι ο ανθρώπινος παράγοντας αποτελεί τον τελευταίο τροχό της αμάξης.Πρωταγωνίστρια και πάλι η Μargarita Gosheva. Μετά την συγκλονιστική ερμηνεία της στο Μάθημα, αποτελεί και πάλι την κινητήριο δύναμη του έργου. Και πάλι μοιάζει έτοιμη να εκραγεί από την ασφυκτική πίεση. O δυνατός έχει το πάνω το χέρι. Αυτή είναι η σκληρή αλήθεια, σε μία χρεοκοπημένη από αξίες κοινωνία. Σύντομα από ήρωας, ο Τζάνκο καταστρέφεται. Βρίσκεται στο μάτι του κυκλώνα. Ποιοι είναι οι ηθικοί αυτουργοί αυτού; Επιστρέφεται, τελοσπάντων, το καλό στον σημερινό κόσμο;
13) H Ελιά: Μία ταινία, της οποίας σεναριογράφος είναι ο Πολ Λάφερτι, δεν μπορεί παρά να έχει έντονο κοινωνικοπολιτικό μήνυμα.Ο βασικός συνεργάτης του Κεν Λόουτς, δουλεύει με την 49χρονη Ισιάρ Μπογαίν και μεταφέρουν ένα βαθιά συγκινητικό μήνυμα. Με κινητήριο μοχλό την Ελιά, ιερό φυτό από αρχαιοτάτων χρόνων στη Μεσόγειο ξετυλίγεται η πλοκή του έργου, που ευαισθητοποιεί και ενεργοποιεί τον θεατή. Κι όταν η Άλμα, μετά από συνεχή αγώνα, ανέβηκε στο δέντρο, επήλθε η λύτρωση. Ο παππούς το ένιωσε, άγγιξε την Ελιά ένα μέλος της οικογενείας και κοιμήθηκε ήσυχος. Η ζωή νικά τον θάνατο. Μία νέα Ελιά θα μεγαλώσει στην ίδια ακριβώς θέση, Φόρος τιμής στον παππού και την φύση. Αλληγορικά ο Βορράς του πλούτου κι η Μεσόγειος του ρομαντισμού και της κρίσης, που ακόμα επιβιώνουν το ήθος κι οι αξίες.
12) To Κυνήγι των Αγριανθρώπων: Μία κωμωδία για όλους, με γρήγορο ρυθμό κι οικονομία στην αφήγηση, ώστε ο θεατής να μην βαρεθεί ούτε δευτερόλεπτο. O Ρίκι είναι ένα πανέξυπνο, μορφωμένο, αλλά δύστροπο και με εγκληματικές τάσεις αγόρι. Η Πρόνοια αναθέτει την ανατροφή του σε μία οικογένεια στην επαρχία. Συνεχείς ανατροπές, καταπληκτικό φιλμ. Ο νεαρός πρωταγωνιστής, Julian Dennison, σε μία μοναδική ερμηνεία. Ακροβατεί μεταξύ της πραγματικότητας και ενός παραμυθιού, που έχει πλάσει στο μυαλό του, με γκάνγκστερ και τσίφτικη ζωή. Έμμεσα ο σκηνοθέτης, θίγει βέβαια κακώς κείμενα της κοινωνίας, πάντα όμως με ευφυή τρόπο, με χιούμορ, δίχως ακρότητες, όσο πρέπει για να ακουστούν και να πάρουμε το μήνυμα. Με τρομερή μουσική, που άλλοτε δίνει μία νώτα αισιοδοξίας κι άλλοτε επιτείνει τη δράση.
11) Δασκάλα: Το τότε, το σήμερα, το αύριο μοιάζουν τόσο κοντινά. Με επίκεντρο τον άνθρωπο κι όπλα τον κοινωνικό ρεαλισμό και καυστικό χιούμορ, ο Hrebejk κατακρίνει τα κακώς κείμενα και δίνει την ελπίδα για ένα καλύτερο αύριο για όσους τολμούν να διεκδικήσουν, όσα τους αναλογούν. Το δύσκολο είναι να τα βάλεις με την εξουσία, ξεπερνώντας τον φόβο σου. Μοναδική η ερμηνεία της Ζuzana Maurery. Τόσο υποκριτική, μέρος ενός συστήματος, που απολαμβάνει τα καλά της υποταγής του. Κάπως έτσι βραβεύτηκε και στο Κάρλοβι Βάρι. Επίκαιρηήμερα, που ένα χρεοκοπημένο πολιτικό σύστημα έχει κάνει το κύκλο του κι αρνείται να αποδεχθεί πως έχει αποτύχει.
10) Η Κλούβα: Mία ταινία του Μοχάμεντ Ντιαμπ, που αποτελεί την επίσημη υποψηφιότητα της χώρας για το ξενόγλωσσο Oscar. Η λέξη εγκλωβισμός είναι αυτή που γύρισε περισσότερες φορές στο μυαλό μου, στα 90 λεπτά της προβολής. Βρισκόμαστε στο Κάιρο, το καυτό καλοκαίρι του 2013, δύο χρόνια μετά την Αιγυπτιακή Επανάσταση. Μπορεί ο δικτάτορας Μουμπάρακ να ανατράπηκε και να φυλακίστηκε και μετά από δημοκρατικές εκλογές την εξουσία να πήρε ο Μόρσι, αλλά τα σχέδιά του για ισλαμοποίηση της χώρας, έφεραν εμφύλιο σπαραγμό. Σε αυτές τις δύσκολες, λοιπόν, συνθήκες, όσες διαφορές κι αν έχουν οι άνθρωποι, πολιτικές, θρησκευτικές, μόρφωσης, κουλτούρας είναι αναγκασμένοι να συνυπάρξουν και να συνεργαστούν για να επιβιώσουν. Το χάσμα αμβλύνεται. Κάπως έτσι δίνεται το οικουμενικό μήνυμα πως, όλοι έχουμε δικαίωμα στη ζωή κι οι άνθρωποι είναι καλοί από τη φύση τους. Ένα κλειστοφοβικό, συναρπαστικό φιλμ, που δεν έχει τα όρια του στην Αίγυπτο, αλλά σ΄ολόκληρο τον κόσμο.
9) Tρελή Χαρά: Πολλές φορές ένας τίτλος κρύβει ένα μυστήριο. Αυτό συμβαίνει και στo νέο έργο του Πάολο Βίρτζι, " Τρελή Χαρά ". Ένα φιλμ που ακροβατεί αριστοτεχνικά ανάμεσα στην κωμωδία και το δράμα. Μία μικρογραφία της σημερινής κοινωνίας που βρίσκεται στα όρια της τρέλας. Καλλιεργείται μία βαθιά φιλία, συγκινητική και τρυφερή θα λέγαμε. Aυτή είναι η απάντηση στη νόσο της εποχής μας. " Έχω βαθιά κατάθλιψη, θεραπεύστε με ". Βαλέρια Μπρούνι Ταντέσκι και Μικαέλα Ραμαζότι κερδίζουν τον θεατή. Είναι φορές ωστόσο στη ζωή που μετράει το ταξίδι κι όχι η Ιθάκη, οι στιγμές κι όχι ο τελικός προορισμός κι οι δυο πρωταγωνίστριες βγήκαν νικήτριες στον αγώνα τους. Όλα τα παραπάνω ντυμένα, μ΄ένα υπέροχο Soundtrack, το " Sensa fine " του Gino Paoli. Mία μαύρη κωμωδία, με ιταλική φινέτσα, που θίγει προβλήματα που ταλανίζουν τη σημερινή Ευρώπη. Προκαλεί επιφανειακά γέλιο, αλλά στο βάθος και με μία δεύτερη ανάγνωση προβληματισμό-περισυλλογή.
7) Δολοφονικά Αμαξίδια: Πέρυσι ήταν " Ο Γιος του Σαούλ " του Λάζλο Νέμες, φέτος πιο ήσυχα, σχεδόν αθόρυβα ήρθε στη Θεσσαλονίκη και το 57ο Φεστιβάλ Κινηματογράφου, το " Δολοφονικά Αμαξία ", ενός άλλου Ούγγρου σκηνοθέτη, του Ατίλα Τιλ. Μία κοινωνική κωμωδία δράσης, βαθιά αντιρατσιστική, για τον πόνο και τη δύναμη του ανθρώπου να πετύχει τα πάντα. Τα όρια μεταξύ της φαντασίας και της πραγματικότητας, κάποια στιγμή θολώνουν. Ένα δράμα πάνω στην αναζήτηση αποδοχής κι ελπίδας. Θαρρείς πως ψάχνουν εκδίκηση από έναν κόσμο, που δεν μπορεί να σεβαστεί την διαφορετικότητα, το πρόβλημα ενός ανθρώπου, που κάνει τεράστια προσπάθεια για να επιβιώσει και να σταθεί ξανά στα πόδια του, κυριολεκτικά και μεταφορικά. Μοιάζουν απόκληροι, μα είναι περήφανοι για τον αγώνα τους. Δίκαια κέρδισε τον Χρυσό Αλέξανδρο!
6) Υπηρέτρια: O Νοτιοκορεάτης, Παρκ Τσαν-Γουκ είναι ένα από τους σπουδαιότερους σκηνοθέτες παγκόσμια. Δημιουργεί ένα έργο, χωρισμένο σε τρία μέρη, που ισοδυναμούν με τις αντίστοιχες οπτικές γωνίες των πρωταγωνιστών, σε μπερδεύει, ξυπνάει την κριτική σου σκέψη, συμμετέχεις ενεργά κι αναζητάς το είναι που κρύβεται πίσω από το φαίνεσθαι μέσα από απροσδόκητες τροπές, μέχρι την τελική λύτρωση και την νίκη της αγάπης. O πόνος είναι ένδυμα κι ο δρόμος γεμάτος εμπόδια, με καινούρια "παπούτσια" όμως τα παλιά μονοπάτια μοιάζουν νέα. Ριψοκίνδυνες ιδέες, σε μία δύσκολη εποχή.Ένας απρόσμενο πάθος ανατρέπει τις ισορροπίες. " Ο σωτήρας που ήρθε να μου σώσει τη ζωή ". Η λεπτή ειρωνεία είναι το κλειδί της επιτυχίας. Ο θεατής τίθεται σε ρόλο πρωταγωνιστή, γι΄αυτό κι η ταινία είναι αληθινά από τις καλύτερες της χρονιάς. Το ηδονοβλεπτικό παιχνίδι, ξεπερνά τα όρια της σάρκας. Η τρυφερότητα είναι ικανή να ερεθίσει, όχι μόνο τις αισθήσεις, αλλά και το μυαλό.
6) La la land: Ένα οπτικοακουστικό υπερθέαμα. Τόσο αισιόδοξο, τόσο ρομαντικό. Emma Stone και Ryan Gosling σε μία συναρπαστική περιπλάνηση μεταξύ του έρωτα και των ονείρων τους στο μαγευτικό, Λος Άντζελες. Προκαλεί ευφορία στο θεατή. Ένα musical, διαφορετικό από τα συνηθισμένα, ικανό να σε συνεπάρει. Μεταδίδει αγάπη και χαρά, σε μία περίοδο, που το έχουμε τόσο ανάγκη.
5) I Daniel Blake (Χρυσός Φοίνικας Κάννες): Σε μία δύσκολη εποχή, ο αειθαλής σκηνοθέτης, Κεν Λόουτς, στα 79 πλέον του χρόνια επιλέγει να κάνει πολιτικό-ανθρωποκεντρικό σινεμά. Λιτό κι άμεσο, μία ωδή στον περήφανο και τίμιο αγώνα. Είμαι απ΄αυτούς, που ακόμα γράφουν με μολύβι. Κατάφερα να ταυτιστώ με έναν καθημερινό ήρωα. Αντίδοτο στο ρεύμα της εποχής, μπορεί να είναι μόνο η ένωση των ανθρώπων, η συνεργασία κι η αλληλεγγύη. Τι γίνεται όμως όταν έχεις όλη την καλή διάθεση κι ακούς, " και μην μου δίνεις άλλη αγάπη Νταν, γιατί θα με διαλύσει "' ; Αυτός είναι ο κόσμος σήμερα. Δεν αντέχει συναισθήματα κι είναι πραγματικά σοκαριστικό να το συνειδητοποιείς. Με σκληρό ρεαλισμό και μία δόση επιτηδευμένου χιούμορ κατανοούμε πως στον καπιταλισμό, η ανθρώπινη ύπαρξη έχει απαξιωθεί πλήρως κι η ελάχιστη αξιοπρέπεια έχει μηδενιστεί.
4) Εξομολογήσεις: Μετά από τρία χρόνια και το " Ζήτω η Ελευθερία ", Ρ. Αντό και Τ.Σερβίλο συναντώνται εκ νέου. Με όχημα την θρησκεία, ο σκηνοθέτης προσπαθεί να ευαισθητοποιήσει τον θεατή, να κατακρίνει τα κακώς κείμενα του καπιταλισμού και να δώσει σαφές μήνυμα σε κάθε παραλήπτη, πως καθημερινά οι συνθήκες ζωής θα γίνονται δυσκολότερες, όσο αφήνουμε την μοίρα μας να την καθορίζουν άλλοι. Είναι άραγε ο μοναχός το ιδανικό πρόσωπο να μας οδηγήσει στην λύτρωση; " Οι άνθρωποι που παλεύουν για έναν καλύτερο κόσμο, συνήθως τον κάνουν χειρότερο ". Πρωταγωνιστής, σαρωτικός, μεστός, ο Τόνι Σερβίλο, που μαγνητίζει τα βλέμματα σε κάθε του κίνηση και καλείται να παίξει στο απόγειο της δόξας του, έναν πολύ δύσκολο ρόλο. Ανθρωποκεντρικό, πολιτικό σινεμά, αυτήν την αφορά από την οπτική της ηγεσίας. Κι εκεί θα πρέπει να βρεθούν αυτοί που θα τολμήσουν. Έτσι θα τελειώσει ο πόλεμος, που μαίνεται.
3) Φυσικά το Toni Erdamann της Mάρεν Άντε. Ένα βαθιά κοινωνικό φιλμ, που έχει ως στόχο αφενός να καταδείξει την αλλοτρίωση στις σχέσεις μεταξύ των ανθρώπων στον βωμό των συμφερόντων και της αδυσώπητης καθημερινότητας κι αφετέρου τον αγώνα του γονιού (Peter Simonichek) για να δει το παιδί (Sandra Ηuller) του, όπως ονειρεύεται. Ενορχηστρωμένο μαεστρικά, μέσα από αντιφάσεις και συγκρούσεις, που προκύπτουν από την προβληματική συμβίωση δύο γενεών, δύο διαφορετικών κόσμων, οδηγούμαστε στην " ενηλικίωση " των δύο πρωταγωνιστών και στην απελευθέρωσή τους απ΄ότι τους κρατά δέσμιους. Σε έναν άδειο από συναισθήματα κόσμο, πατέρας και κόρη, παρά τις διαφορές τους, κατάφεραν να ξαναγνωριστούν. Η αγάπη νίκησε την μελαγχολία και την κατάθλιψη. Μία κινηματογραφική γροθιά στη σημερινή Ευρώπη, που μας θέλει άβουλους, δίχως αισθήσεις κι αισθήματα.
2) Ένα βήμα πριν το ένα, η Αποφοίτηση του Κρίστιαν Μουντζίου. Δικαιωματικά κέρδισε το Βραβείο Σκηνοθεσίας στις Κάννες, περιγράφοντας την " ζούγκλα " του σύγχρονου κόσμου, τα επώδυνα ηθικά διλήμματα και τις συλλογικές κοινωνικές ευθύνες, που καθημερινά ως μονάδες, αλλά κι ως σώμα προσπαθούμε να αποποιηθούμε. Για να καταδείξει όλα τα παραπάνω με εμφατικό τρόπο βασίζεται στη σχέση πατέρα-κόρης. Ο σκηνοθέτης διεισδύει στα άδυτα της κοινωνίας και θέτει καίρια ερωτήματα. Αποδίδεται τέλεια το πολυεπίπεδο δράμα του πρωταγωνιστή. Το αδιέξοδο επιτείνεται. Χάνει κάθε ηθική, μα πάνω απ΄όλα τον εαυτό του.
1) Ύστερα από μεγάλη σκέψη στην κορυφή της προσωπικής μου λίστας τοποθετώ, τη Κόκκινη Χελώνα: Πρόκειται για ένα αληθινό αριστούργημα κινουμένων σχεδίων, του Ολλανδού μετρ του είδους, Μίκαελ Ντουντόκ ντε Βιτ (OSCAR για το " Father and Daughter ") σε συνεργασία με το Studio Ghilbi της Ιαπωνίας. Mία αλληγορία για την ιστορία του κόσμου, από τους πρωτόπλαστους, μέχρι και τη σημερινή εποχή. Τα ερωτήματα που τίθενται θεμελιώδη. Παρ΄ότι υπάρχει απουσία λέξεων, τα σχέδια, οι εικόνες, η μουσική (L. P. Del Man), η ποιητική χροιά, ο λυρισμός, το μεταφυσικό στοιχείο κι ο ρεαλισμός συμπλέκονται κι αλληλεπιδρούν τόσο αρμονικά, κινητοποιώντας απόλυτα τις αισθήσεις και τα συναισθήματα του θεατή, που παρακολουθεί αποσβολωμένος το μεγαλείο. Η αγάπη βγαίνει νικήτρια σε έναν διαλυμένο κόσμο. .Άραγε οι σκηνοθέτες θέλουν να περάσουν ένα μήνυμα με τα animation για ενήλικες; Διότι μία εικόνα ίσον χίλιες λέξεις. Ειδικά σήμερα, που τα λόγια τείνουν να χάσουν την αξία τους. Καλή χρονιά σ΄όλους, με υγεία, αγάπη κι ευτυχία!
To " La Tortue Rouge " είναι το δεύτερο σπουδαίο animation, που είχα την χαρά να παρακολουθήσω μέσα στο έτος που σιγά σιγά μας αποχαιρετά, μετά το " Εγώ ο Κολοκυθάκης " του Ελβετού, Claude Barras. Πρόκειται για ένα αληθινό αριστούργημα κινουμένων σχεδίων, του Ολλανδού μετρ του είδους, Μίκαελ Ντουντόκ ντε Βιτ (OSCAR για το " Father and Daughter ") σε συνεργασία με το Studio Ghibi της Ιαπωνίας (Hayao Miyazaki-Isao Takahata) και την Γαλλίδα σκηνοθέτη, Πασκάλ Φεράν. Mιλάμε για την πρώτη συμπαραγωγή Ευρώπης-Ασίας σε αυτό το επίπεδο κι από το μόνο του αυτό το γεγονός, καθιστά το μήνυμα καθολικό για όλη την ανθρωπότητα και του δίνει παγκόσμιο χαρακτήρα.
Ένας ναυαγός δίνει μάχη για να κρατηθεί στη ζωή. Η θάλασσα τον ξεβράζει σ΄έναν έρημο τόπο. Παρά τις προσπάθειες που κάνει να δημιουργήσει μία σχεδία, να διαφύγει και να επιστρέψει στα εγκόσμια, μία ανώτερη δύναμη τον κρατά πίσω, δέσμιο. Εκτιμά πως μία κόκκινη χελώνα είναι το πρόβλημα και την σκοτώνει. Το μετανιώνει όμως και κάνει τα πάντα για να της δώσει και πάλι ζωή, να εξιλεωθεί, να συμφιλιωθεί εκ νέου με τη φύση και το Θείο. Τα καταφέρνει, αντί για χελώνα όμως σάρκα κι οστά παίρνει μία πανέμορφη κοπέλα με κόκκινα μαλλιά. Έχει πλέον κάποιον δίπλα του και μαθαίνει να ζει κατά αυτόν τον τρόπο. Ένα ταξίδι από την επιβίωση στον έρωτα και την αγάπη.
Τα ερωτήματα που τίθενται θεμελιώδη, όπως κι οι φιλοσοφικές ιδέες που ενυπάρχουν πίσω από κάθε σκηνή. Πόσο έχει απομακρυνθεί ο άνθρωπος από τη φύση του, αλλά κι από τη φύση γενικότερα; Αργεί η ώρα που αυτή θα τον εκδικηθεί; Mήπως τελικά η ευτυχία κρύβεται στα απλά, τα καθημερινά κι εμείς την αγνοούμε επιδεικτικά; Μιλάμε ξεκάθαρα για μία παραβολή, για μία αλληγορία αν θέλετε, από τους πρωτόπλαστους, μέχρι και τη σημερινή εποχή. Ο καθένας μπορεί να το ερμηνεύσει με τον δικό του μοναδικό τρόπο κι αυτή είναι μαγεία της επιτυχίας της ταινίας.
Παρ΄ότι υπάρχει απουσία λέξεων, τα σχέδια, οι εικόνες, η μουσική (Laurent Perez Del Man), η ποιητική χροιά, ο λυρισμός, το μεταφυσικό στοιχείο κι ο ρεαλισμός συμπλέκονται κι αλληλεπιδρούν τόσο αρμονικά, κινητοποιώντας απόλυτα τις αισθήσεις και τα συναισθήματα του θεατή, που παρακολουθεί αποσβολωμένος το μεγαλείο. Μπαίνει σε θέση πρωταγωνιστή και συγκινείται. Ελάχιστες κραυγές απόγνωσης, μόνο και μόνο για επιτείνουν την δράση. Ο άνθρωπος έχει ανάγκη να ελπίσει και να ονειρευτεί. Σήμερα, ίσως περισσότερο από ποτέ. Δεν αντέχει την μοναξιά. Σπάει. Η υπομονή του εξαντλείται ευκολότερα.
Σε αυτό το σημείο θα ήθελα να προσπαθήσουμε να αποκρυπτογραφήσουμε κάποιους από τους γρίφους και τα μυστήρια της ταινίας. Ο αγώνας του άντρα συμβολίζει την αέναη προσπάθεια του ανθρώπου να ζήσει και να βελτιωθεί, ψάχνοντας μία σανίδα σωτηρίας στη δίνη της καθημερινότητας. Τα πουλιά που κελαηδούν ψηλά, την ελευθερία. Η σχέση του υιού της οικογένειας με τις χελώνες της αποκατάσταση της σχέσης ανθρώπου-φύσης και την αναγωγή προς το ανώτερο, το εξιδανικευμένο. Οι κάβουρες τα εμπόδια που συναντάμε στην πορεία προς τον κάθε στόχο. Κι αυτά είναι απλά κάποια ενδεικτικά. Τα υπόλοιπα τα αφήνω σε εσάς, να τα ανακαλύψετε.
Η αγάπη βγαίνει νικήτρια σε έναν διαλυμένο κόσμο. Κι από εκεί πρέπει να ξεκινήσουμε μέρες γιορτής, που είναι. Από το Καλό. Το άγχος, το στρες, οι κατάθλιψη είναι φαινόμενα και νόσοι της εποχής, που εμείς άθελά μας κατασκευάσαμε. Γιατί δεν ενστερνιστήκαμε ποτέ το ρητό, " μέτρον άριστον ". Με το σχήμα του κύκλου ολοκληρώνεται. ένα έπος για τον άνθρωπο και την πορεία του, από το πριν στο τώρα κι από εδώ στο αύριο.
Με αφηγηματική οικονομία έχουμε το μέγιστο δυνατό αποτέλεσμα, που έδωσε στην " Κόκκινη Χελώνα " το Ειδικό Βραβείο Επιτροπής στις Κάννες και το αντίστοιχο του Κοινού στην Αθήνα και στις φετινές " Νύχτες Πρεμιέρας ". Άραγε οι σκηνοθέτες θέλουν να περάσουν ένα μήνυμα με τα animation για ενήλικες; Διότι μία εικόνα ίσον χίλιες λέξεις. Ειδικά σήμερα, που τα λόγια τείνουν να χάσουν την αξία τους και συχνά είναι εμποτισμένα με ψέμα. Απλά συγκλονιστικό!
Στην πόλη μας αυτές τις γιορτινές ημέρες προβάλλεται το " Kollektivet " του Τόμας Βίντερμπεργκ, βασισμένο στο ομώνυμο θεατρικό έργο, που ο 47χρονος σκηνοθέτης έχει γράψει. Για τον ίδιο έχουμε μιλήσει αναλυτικά, στο " Κυνήγι ", που μαζί με την "Οικογενειακή Γιορτή ", είναι τα δύο αριστουργήματά του. Συνδημιουργός του " Δόγματος 95 ", αυτή την φορά επιλέγει ένα φιλμ με αυτοβιογραφικό χαρακτήρα, που μπορεί να μην φτάνει στα επίπεδα κορύφωσης κι έντασης των δύο προηγούμενων, έχει όμως το δικό του ενδιαφέρον κι αξία.
Βρισκόμαστε στην Κοπεγχάγη του 1970. Επικρατεί ένα ρεύμα απελευθέρωσης των ηθών και τα κοινόβια είναι ο ιδανικός χώρος για πειραματισμούς. Ένας αρχιτέκτονας καθηγητής πανεπιστημίου (Έρικ) κι η σύζυγός του, παρουσιάστρια δελτίου ειδήσεων, με την κόρη τους, Φρέγια, κληρονομούν το σπίτι του πατέρα του πρωταγωνιστή στα προάστια της πρωτεύουσας. Είναι όμως πολύ μεγάλο κι αποφασίζουν με την παρότρυνση της Άννα, αντί να το πουλήσουν, να καλέσουν φίλους κι αγνώστους να συμβιώσουν και να μοιραστούν τα έξοδα. Πόσο εύκολο είναι άραγε αυτό το εγχείρημα, ειδικά όταν από την πρώτη στιγμή έχεις τις επιφυλάξεις σου;
Ξεκινά σαν κωμωδία, ως μία γιορτή μεγάλης διάρκειας, σαν ένα καθημερινό πάρτυ, με άφθονη μπύρα. Το ομαδικό πνεύμα κι η αλληλεγγύη κυριαρχούν. Για πόσο όμως θα βαίνουν όλα καλώς; Όχι για πολύ. Ο Έρικ δεν αντέχει. Πνίγεται. Και βρίσκει διέξοδο σε μία κατά πολύ νεαρότερη φοιτήτρια του. Το εσωτερικό θα κλονιστεί. Πλέον, ο σκηνοθέτης σε συνεργασία με τον σεναριογράφο του, Τομπίας Λίντχολμ, εστιάζουν στο ζευγάρι, το πρόσωπο, που κάνει το τρίγωνο και τις συνέπειες, τις επιπτώσεις, αν θέλετε, αυτού του σκηνικού στην κόρη, που άθελά της ωριμάζει πολύ νωρίτερα από το αναμενόμενο.
" Από την ηλικία των 19 ετών ζούσα σε Κοινόβιο. Θυμάμαι τον εαυτό μου περικυκλωμένο από γεννητικά όργανα, μπύρες, ακαδημαϊκές συζητήσεις, αγάπη και προσωπικές τραγωδίες. Ως παιδί, κάθε μέρα ήταν ένα παραμύθι. Κάθε φορά που έβγαινα από το δωμάτιο μου, μια έκπληξη με περίμενε στην επόμενη γωνία. Η εποχή των κοινοβίων έχει τελειώσει εδώ και πολλά χρόνια. Μου λείπει, γιατί πιστεύω ότι ήταν μια καταπληκτική εμπειρία. Υπάρχουν τρομερές αξίες πίσω από όλο αυτό το σχήμα ", τονίζει με έμφαση ο ίδιος ο Βίντερμπεργκ.
Πόσο εύκολο είναι όμως να ξεπεράσουμε τις συμβάσεις και να υποστηρίξουμε επαναστατικές ιδέες, όταν υπάρχει ο εγωισμός κι αυτοσεβασμός; Οι ισορροπίες είναι εύθραυστες. Τίθενται ηθικά διλήμματα κι ιδεολογικά προβλήματα, που είναι ικανά να σε ρημάξουν, να σε διαλύσουν ως άνθρωπο, όταν μία απόφαση του γυρίζει μπούμερανγκ. Κάπως έτσι μία αθώα περιπέτεια εξελίσσεται σε μία σκληρή καθημερινή μάχη και τελικά υπερισχύει η συντηρητική φύση του ανθρώπου, καθώς οι ανασφάλειες τον κυριεύουν.
Κι εδώ, ο Δανος έχει πλάσει χαρακτήρες με ψυχολογικό βάθος. Πρώτη και καλύτερη η Τρίνε Ντίρχολμ (Άννα), η οποία κέρδισε την Αργυρή Άρκτο στο Βερολίνο. Ο Ultrich Thomsen (Έρικ), αλλά κι Martha Sofie Wallstrom Hansen (Φρέγια). Συνθέτουν ένα παζλ, που κερδίζει τον θεατή από την πρώτη στιγμή και τον θέτει σε θέση πρωταγωνιστή στον συναισθηματικό πόλεμο και τις ανατροπές, που θα ακολουθήσουν μέχρι το φινάλε και την τελική λύτρωση. Οι υπόλοιποι πιστοί συνοδοιπόροι, σαν τον χορό στην αρχαία τραγωδία, προάγουν την δράση.
Η νοσταλγική διάθεση είναι ξεκάθαρη. Η πιστή αναπαράσταση της εποχής κι η απεικόνιση των συνθηκών άψογη. Κάπου όμως πιάνουμε το δέντρο (οικογενειακό τρίγωνο) κι αφήνουμε το δάσος (κοινόβιο). Πρόκειται για μία ειλικρινή βιωματική κατάθεση με αυθεντικότητα κι υψηλό βαθμός μεταδοτικότητας, που συγκινεί, αφήνοντας τα σημάδια της ανεξίτηλα κι οδήγησε εκτός των άλλων και στο Βραβείο Μοντάζ (Μπιλέσκοφ Γιάνσεν και Ανν Όστερσουντ) από την Ευρωπαική Ακαδημία Κινηματογράφου.
Μετά από τρία χρόνια και το " Ζήτω η Ελευθερία ", Ρομπέρτο Αντό και Τόνι Σερβίλο συναντώνται ξανά για λογαριασμό των Εξομολογήσεων. Η ανθρωπότητα έχει ανάγκη σήμερα, όσο ποτέ το πολιτικό σινεμά. Κι ενώ άπαντες έχουν προσηλωθεί φέτος, στο " Ι Daniel Blake ", του Κεν Λόουτς, που κέρδισε τον Χρυσό Φοίνικα στις Κάννες κι όχι άδικα, από την Ιταλία έρχεται άλλη μία προσπάθεια αφύπνισης των συνειδήσεων για το που βαδίζει ο σημερινός κόσμος. Μάλιστα πήρε και το Bραβείο Οικουμενικής Επιτροπής στο Φεστιβάλ του Κάρλοβι Βάρι.
Βρισκόμαστε στη Βόρεια Γερμανία. Οι G8, υπουργοί οικονομικών των περισσότερο ανεπτυγμένων βιομηχανικά χωρών, συνεδριάζουν, προκειμένου να εκπονήσουν ένα σχέδιο και να θεσπίσουν διατάξεις, που θα πλήξουν την ανθρωπότητα (παγκόσμια οικονομία). Ένας μοναχός, ο Ρομπέρτο Σάλους, είναι το πρόσωπο, που δεν ταιριάζει στο γκαλά. Για ποιον λόγο έχει κληθεί να βρεθεί στη συνάντηση; Ποιες οι συνέπειες μίας εξομολόγησης ; Θα καταφέρει άραγε να δώσει παράταση ζωής ...; Με όχημα την θρησκεία, ο σκηνοθέτης προσπαθεί να ευαισθητοποιήσει τον θεατή, να κατακρίνει τα κακώς κείμενα του καπιταλισμού και να δώσει σαφές μήνυμα σε κάθε παραλήπτη, πως καθημερινά οι συνθήκες ζωής θα γίνονται δυσκολότερες για την πλατιά μάζα, όσο αφήνουν την μοίρα μας να την καθορίζουν άλλοι. Ο θεσμός (εκκλησία) όμως έχει ήδη φθαρεί. Είναι άραγε ο μοναχός το ιδανικό πρόσωπο να μας οδηγήσει στην λύτρωση; " Οι άνθρωποι που παλεύουν για έναν καλύτερο κόσμο, συνήθως τον κάνουν χειρότερο ", σαφής αιχμή.
Λέξεις, πολύ γνώριμες σε εμάς, κρίση, ΔΝΤ, μέτρα, λιτότητα, τρεις αναφορές στην Ελλάδα κάνουν το έργο τόσο κοντινό σ΄αυτό που βιώνουμε καθημερινά. Κι αν η χώρα μας είναι το πειραματόζωο, ακολουθούν κι άλλοι στον χορό του Ζαλόγγου. Το χρεοκοπημένο σύστημα είναι αυτό που πρέπει να αλλάξει κι όχι να αναζητούμε πως η δημιουργική καταστροφή θα επαναφέρει τις ισορροπίες, αφού συρρικνωθούν χώρες ολόκληρες. Η ταινία έχει το ύφος μιας παραβολής, ενός αλληγορικού παραμυθιού. Αλλά ταυτόχρονα κινείται σ' ένα μονοπάτι απόλυτου σεβασμού στον ρεαλισμό, ως προς τους κανόνες και τη συμπεριφορά της «φυλής πολιτικών» που απεικονίζει. Πιστεύω ότι μια ταινία οφείλει να είναι η γέφυρα ανάμεσα στη φαντασία και την πραγματικότητα, αλλά αυτός ο στόχος απαιτεί και μια ηθική ακεραιότητα. Πιστεύω όμως ότι η τέχνη, η αληθινή τέχνη, μπορεί ν' ανοίξει χώρο για το έλεος, την αλληλεγγύη και τη σύνδεση με τους άλλους, για μια ηθική και πολιτισμένη προσέγγιση των σημαντικών ζητημάτων της ανθρώπινης ζωής. Κάποιες φορές, μάλλον σπάνια, η τέχνη μπορεί να χρησιμεύσει στην αποκάλυψη μια πτυχής της εξουσίας, με τρόπο κωμικό, ή δραματικό, σατιρικό ή, επίσης, θρησκευτικό. Με κάποιον τρόπο, η τέχνη στερεί από την εξουσία το πρεστίζ της. Ο μοναχός κερδίζει την παρτίδα, αλλά όχι όλο το παιχνίδι. Από εμάς εξαρτάται αν θα κερδίσουμε το παιχνίδι στο μέλλον και υπάρχουν ακόμα τόσα πολλά που πρέπει να γίνουν για να το καταφέρουμε, δηλώνει ο ίδιος ο Αντό.
Ενδιαφέροντα στοιχεία είναι επίσης τα έξης. Ο παραλληλισμός των τραπεζών με την μαφία, ο φόβος που κυριεύει άπαντες, " δεν ξέρεις τι διακυβεύεται εδώ πέρα ". Το γεγονός, ότι η φύση και τα ζώα είναι από τη φύση τους καλά, όπως κι ο άνθρωπος, στην πορεία όμως το πιο έξυπνο ον παρείσφρησε (παρεισέφρησε) του επιθυμητού δρόμου. Η δύναμη της σιωπής και το αίσθημα της ελάφρυνσης με την εξομολόγηση, μεταφέροντας το βάρος των αμαρτιών μας σε κάποιον άλλον και τέλος η ρήση, ότι ο χρόνος δεν υπάρχει κι ουσιαστικά αποτελεί μία μεταβλητή της ψυχής. Εξ΄ου και το, " όταν έχεις καλή παρέα (ευφραίνεται η ψυχή), ο χρόνος κυλά γρήγορα. Σπουδαίο casting ηθοποιών. Από τον πρωταγωνιστή, σαρωτικό, μεστό, Τόνι Σερβίλο, που μαγνητίζει τα βλέμματα σε κάθε του κίνηση και καλείται να παίξει στο απόγειο της δόξας του, έναν πολύ δύσκολο ρόλο, στον Daniel Auteuil (Ντ. Ρόσε-επικεφαλής του ΔΝΤ), που εμείς τον γνωρίσαμε το 2004, στο " Παράφορο Πάθος ", στον Λαμπέρ Γουιλσόν και στις Connie Nielsen, που υποδύεται μία ακριβίστρια, συγγραφέα παιδικών, αλλά και την M.J.Croze, που εδώ δεν έχει μεγάλο ρόλο, πλην όμως ουσιαστικό. Όλα τα παραπάνω δεμένα με την υπέροχη μουσική του Νικόλα Πιοβάνι, που αποτελεί οδηγό για την επιτυχία της ταινίες κι αναπόσπαστο κομμάτι της επιτυχίας.
Tα μεταφυσικά στοιχεία επίσης αποτελούν μοχλό στην πορεία προς το φινάλε, με την προσωρινή εξαφάνιση του μοναχού και με τον σκύλο να τον ακολουθεί πιστά, από την στιγμή, που τον έσωσε από την μανία, που τον είχε κυριεύσει. Βάφτισε το ψάρι, κρέας, όπως θα λέγαμε στην καθομιλουμένη, όπως συνηθίζουν οι παπάδες. Η κωμική χροιά της υπόθεσης. Λείπει μόνο η κορύφωση για να χαρακτηριστεί το αριστούργημα της χρονιάς. Ανθρωποκεντρικό, πολιτικό σινεμά, αυτήν την αφορά από την οπτική της ηγεσίας. Κι εκεί θα πρέπει να βρεθούν αυτοί που θα τολμήσουν να αλλάξουν τον κόσμο με προσωπικό κόστος. Πάνω απ΄όλα όμως θα πρέπει να υπάρχει η θέληση, η βούληση, η συσπείρωση και η συνειδητοποίηση του απλού κόσμου καθολικά. Ας δούμε επιτέλους μακριά. Η διορατικότητα ήταν το βασική αρετή του Περικλή στην αρχαία Αθήνα. Έτσι θα τελειώσει ο πόλεμος, που μαίνεται, χωρίς, εκατόμβες θυμάτων.
