Ζούμε στην εποχή του Διαδικτύου. Το Facebook φτιάχνει, κρίνει και διαλύει τις ανθρώπινες σχέσεις σαν τραπουλόχαρτα. Αυτό που μετρά είναι η εικόνα, δεν υπάρχει χρόνος για το κείμενο, εμβάθυνση, σκέψεις, ανάπτυξη συναισθημάτων. Η ζωή τρέχει κι όμως πολλοί χάνουν το τρένο της, χωρίς καν να το καταλάβουν, μέσα σε μία ανελέητη καθημερινότητα. Κλίμακα αρεσκείας πλέον τα Likes. Ελάχιστοι περιμένουν έναν καλό λόγο, μία επιβράβευση, μία αγκαλιά, ένα φιλί. Την έλξη των σωμάτων ή των ψυχών. Αυτό που κυριαρχεί είναι το πάτημα ενός κουμπιού. Ποιοι πάτησαν; Αυτοί είναι φίλοι μου και με σκέφτονται. Οι άλλοι αδιαφορούν. Πόσα χτυπήματα είχα; Αντίστοιχα μετράω ή όχι στην κοινωνία. Όχι φίλες και φίλοι, τα πράγματα δεν είναι έτσι. 2000 χρόνια οι άνθρωποι έζησαν χωρίς ίντερνετ. Κι όμως γνωρίστηκαν, ερωτεύθηκαν, αγαπήθηκαν, ανέπτυξαν δεσμούς φιλίας. Συν τοις άλλοις υπήρχε κι ο παράγοντας έκπληξη. Να δεις στον δρόμο κάποιον, να χαρείς αληθινά. Σήμερα τα μέσα έχουν ξεπεράσει τον άνθρωπο κι αυτό είναι βασικό πρόβλημα. Είναι σαν ένα θηρίο που εκθρέφεις και τελικά σε υπερβαίνει. Χρησιμοποιώ κι εγώ τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Ενδεχομένως να είμαι μέρος του συνόλου. Δεν με ενδιαφέρουν όμως τα Likes. Ό,τι κάνω, ό,τι ανεβάζω το κάνω για μένα και τους οικείους μου. Είτε ένα, είτε 1000 είναι το ίδιο. Ξέρω ποιος είμαι, πόσο δυνατός ή ευάλωτος. Έχω χτίσει με κόπο κι αγώνες μία ισχυρή προσωπικότητα. Δεν περιμένω το Facebook και το κάθε μέσο να μου δώσει παρηγοριά κι ελπίδα. Όλα αυτά είναι θεμιτά, αρκεί να ξέρεις να τα χρησιμοποιείς σωστά. Να έχεις μάθει τα όριά τους. Καλό σας απόγευμα ...
Ήταν Νοέμβριος του 2013, στο 54ο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης. Ένα βροχερό απόγευμα επιλέγω να παρακολουθήσω " Τα αγόρια από τα Ανατολικά " του Robin Campillo, που το 2009 ήταν σεναριογράφος του " Ανάμεσα στους τοίχους ", που κέρδισε τον Χρυσό Φοίνικα στις Κάννες. Ένα φιλμ, που σε εκείνο το χρονικό σημείο της ζωής μου, μόλις είκοσι ετών, με συγκλόνισε. Έμεινε βαθιά χαραγμένο στη μνήμη μου, διότι στις σκηνές του διέκρινα αφενός ένα διαχρονικό μήνυμα της εκμετάλλευσης των ευάλωτων κοινωνικών ομάδων, ανεξαρτήτου εποχής και χώρας κι αφετέρου, ότι ο έρωτας δεν έχει όρια, κανόνες και περιορισμούς. Όπως και στον πόλεμο. όλα επιτρέπονται.
Νεαρά παιδιά έρχονται από την Ρωσία, την Ουκρανία και την Μολδαβία στην Γαλλία, αναζητώντας ένα καλύτερο αύριο. Πώς θα αντέξουν τις συνθήκες μίας καινούριας ζωή, διεκδικώντας μία δεύτερη ευκαιρία; Στήνουν συμμορίες, γκετοποιούνται διότι ο φόβος της απέλασης ελλοχεύει. Ψάχνουν μεροκάματα, είναι εύκολα θύματα, η μάστιγα των ναρκωτικών τους περικυκλώνει. Την ίδια ώρα ένας μεσήλικας άντρας, ο Ντάνιελ (Olivier Rabourdin), στοχεύει σε ένα από τα παιδιά. Το παρουσιαστικό του ξεγελάει. Εγκλωβισμένος κι αυτός σε ένα αδιέξοδο, όπως κι αυτοί. Περιθωριοποιημένος από την κοινωνία. Πλησιάζει όμως, τολμάει. Ο αποδέκτης της πρότασης συμφωνεί να τον επισκεφτεί. Είναι τόσο μεγάλη η ανάγκη για χρήματα; Υπάρχει μία αμφίδρομη έλξη από την πρώτη στιγμή; Συνδυασμός των δύο παραπάνω;
Σήμερα κάποιοι άλλοι άνθρωποι, πολιτικοί πρόσφυγες από την Συρία, βιώνουν ανάλογες καταστάσεις, Για ένα κομμάτι ψωμί, οι φτωχότεροι, εκδίδονται σε λυσασμένα κτήνη, που είναι έτοιμα να τους πιουν το αίμα, για λίγα λεπτά ηδονής. Ποια είναι η αντίδραση της παγκόσμιας κοινότητας; Κλείνει τα μάτια και σιωπά. Γίνεται συνένοχος σε ένα αποτρόπαιο έγκλημα. Είναι τελικά όλοι οι άνθρωποι ίσοι ή μάλλον έχουμε πολίτες α΄και β΄διαλογής.
Η ταινία όμως, όπως είπα έχει δύο σκέλη. Το ένα είναι ξεκάθαρα αυτό που προανέφερα. Το δεύτερο αφορά τον έρωτα. Σε μία πόλη όπως το Παρίσι άλλωστε είναι μάλλον αναμενόμενο να μιλήσουμε γι΄αυτό κι ας είναι η μορφή του ιδιαίτερη. Εκεί που ο αστός Γάλλος μοιάζει να τα έχει χάσει όλα, αδειάζοντας το σπίτι του μία ομάδα νεαρών, η ζωή του γεμίζει. Μία σχέση αλληλεξάρτησης αναπτύσσεται και ξετυλίγεται μπροστά μας. Ποιος είναι ο θύτης και ποιος το θύμα; Είναι τελικά ανυπέρβλητες οι ταξικές διαφορές; Oι αντιδράσεις από τις εμπλεκόμενες πλευρές θα κάνουν τους δεσμούς πιο δυνατούς.
Ένα κινηματογραφικό έργο που συγκέντρωσε ποικίλες κριτικές στην Ευρώπη. Κάποιοι αρνήθηκαν να το προβάλλουν. Αυτοί που τόλμησαν όμως, δικαιώθηκαν. Η δύναμή του, ξεπερνά ταμπού και προκαταλήψεις. Ευαίσθητο, ρομαντικό, αποφεύγει να γίνει χυδαίο. Δύο δράματα γίνονται ένα. Κι εν τέλει αναπτύσσονται αισθήματα και το καλό νικά, μέσα σ΄ένα Παρίσι, που ξετυλίγει κάποιες από τις ομορφότερες πτυχές του.
Διαβάζοντας το βιβλίο του Μιχάλη Δέλτα, το Φως των Λέξεων, το μυαλό μου έχει μείνει κολλημένο στη σελίδα 20. " Τα εν οίκω μή εν δήμω ". Μέσα από αυτές τις γραμμές ο νους μου συνειρμικά ταξιδεύει στην σημερινή Ελλάδα. Σε αυτό που βιώνουμε και βιώνω κι εγώ προσωπικά μαζί με πολλά νέα παιδιά. Ζούμε σε μία κοινωνία που έχει χάσει τις αξίες της, το μόνο που μετράει είναι οι τίτλοι. Το πτυχίο, το κύρος, τα χρήματα. Ψάχνω την ηθική, μία ανθρωπιστική ιδεολογία πουθενά. Λόγια, λόγια, λόγια. Δεν κοστίζουν βλέπετε αυτά που αναζητώ, γι΄αυτό κι έχουν εκλείψει. Παλεύουμε με τα έτοιμα, μέχρι να τελειώσουν κι αυτά. Και τότε; Xάος. Διότι η γενιά μας δεν έμαθε να δίνει μάχες, δεν της έδωσαν τον χώρο να διεκδικήσει, να πληγωθεί, να κατακτήσει κι αυτή επαναπαύτηκε. Πληρώνουμε συλλογικά τις αμαρτίες των προηγουμένων και μοιρολατρικά κλαίμε. Απορώ γιατί πλέον γιορτάζουμε την Μεγάλη Παρασκευή, αφού αυτό το χρώμα δώσαμε στις ζωές μας. Φτάνει. Τα ψυχολογικά προβλήματα, τα υπαρξιακά ζητήματα, την κενότητα δεν μπορούν να την αντισταθμίσουν όλα τα υλικά πλούτη-αγαθά του κόσμου. Μιλάμε για ανθρώπους κι όχι για ρομπότ, ούτε για μηχανές. Κι υπάρχει αυτό το γ@@@@@ο θέλω, μέσα στα χιλιάδες πρέπει, που μεγαλώνοντας συνειδητοποιείς πως σε διαβρώνουν, όπως η υγρασία στη Θεσσαλονίκη Έχουμε συναισθήματα, υπάρχει το καλό, η αγάπη. Είμαι θυμωμένος πρώτα απ΄όλα με τον εαυτό μου, γιατί δεν τόλμησα, να υπερβώ τα όρια της συμβατικής καθημερινότητας. Έγινα ένα με την μάζα και δεν μπορώ να μου το συγχωρέσω. " Η κοινωνία χρειάζεται πλέον ενεργούς, ανεξάρτητους, ανοιχτόμυαλους, πνευματικά αφυπνισμένους νέους που θα μπορέσουν να επαναπροσδιορίσουν τις αξίες και τις ποιότητες του συλλογικού Νου ", γράφει ο Μιχάλης, της κοινωνίας μας θα πω εγώ. Ο φόβος των γονιών για το αύριο των τέκνων τους είναι μία φυλακή, που τα κρατάει δέσμια, εγκλωβισμένα σε αδιέξοδα, που δεν θα λυθούν ποτέ, αν δεν γίνει η μεγάλη αλλαγή. Ελάτε να τολμήσουμε. Το άρθρο δεν αφορά την πολιτική, αλλά το μέλλον μας. Το δικό μας αύριο. Αναρωτηθείτε πού θα βαδίζουμε; Βολευόμαστε με τα λίγα, μέχρι να φτάσουμε στο τίποτα και μας αξίζουν γ@@@ο πολλά. Αφυπνιστείτε. Μην δέχεστε να είστε έρμαιο ενός συστήματος αρρωστημένου, θρέφοντάς το παράλληλα. Ελάτε όλοι μαζί να διώξουμε το γκρίζο, που τείνει να μαυρίσει. Να παλέψουμε, να μοχθήσουμε κι ο ήλιος θα λάμψει μια ώρα αρχύτερα, φωτίζοντας εμάς!
Το μυθιστόρημα του David Ebershoff μεταφέρεται στην μεγάλη οθόνη, με τρόπο που συγκλονίζει τον κοινό. Ο βραβευμένος με Oscar, Τομ Χούπερ ( " Ο λόγος του βασιλιά ", " Οι Άθλιοι "), στα 43 του χρόνια, σκηνοθετεί με ευαισθησία και λεπτότητα την ιστορία του πρώτου διεμφυλικού ανθρώπου, που επιχείρησε εγχείριση αλλαγής φύλλου προπολεμικά, το 1930. Πρωταγωνιστές ο Eddie Redmayne (Oι Άθλιοι), που κέρδισε πέρυσι το Oscar α΄αντρικού ρόλου, για την ερμηνεία του στην Θεωρία των Πάντων κι η Αλίσια Βικάντερ, που την είδαμε στο Κωδικό όνομα U.N.C.L.E., αλλά και στο Από μηχανής. Μόνο τυχαίο δεν είναι το γεγονός, ότι η ταινία είχε τέσσερις οσκαρικές υποψηφιότητες.
Η ιστορία ξεκινά στην Κοπεγχάγη το 1920. Ο Άιναρ Βέγκενερ, είναι ένας νεαρός σπουδαίος ζωγράφος, παντρεμένος με την Γκέρντα Βέγκενερ, εξελίξιμη ζωγράφο, που συνεχώς βρίσκεται στη σκιά του. Η μετάλλαξη γίνεται σταδιακά. Μία αφορμή είναι ικανή, να ξετυλίξει τον μίτο της Αριάδνης. Όλα αυτά ενορχηστρωμένα με μαεστρία, ώστε να μοιάζει φυσιολογική η εξέλιξη των πραγμάτων. Μία επώδυνη διαδικασία τόσο για τον Άιναρ, που βιώνει μία συνεχή εσωτερική πάλη, μεταξύ του εαυτού του και της αναδυόμενης Λίλι Έλμπε, όσο και για την σύζυγό, που μένει πιστή συμπαραστάτρια στο δράμα του άντρα της. Καθημερινά τον χάνει, αλλά είναι εκεί. Τα μάτια της το μαρτυρούν. Η καρδιά της το έχει αποφασίσει όμως.
Από το ημερολόγιο του Άιναρ, κατάφερα να συλλέξω τα παρακάτω στοιχεία. Μην αντέχοντας άλλο αυτό το ψυχικό μαρτύριο, είχε αποφασίσει να αυτοκτονήσει την 1η Μαίου του 1930. Τελικά τον Φλεβάρη της ίδιας χρονιάς βρέθηκε κάποιος γιατρός, που ρίσκαρε να πραγματοποιήσει το όνειρό του και να απελευθερώσει το σώμα του. Βρίσκει το κουράγιο να μείνει στη ζωή. Η Λίλυ έζησε για 14 μήνες. Έφυγε τον Σεπτέμβρη του 1931. Αλλά αποχώρησε από τον μάταιο αυτόν κόσμο γεμάτη. Η λύτρωση επήλθε. Ο αγώνας του ανθρώπου να ζήσει όπως θέλει. " Θέλω πλέον να΄μαι δημιουργική με την καρδιά και το αίμα μου ", γράφει σε ένα της από τα τελευταία σημειώματα.
Όλα τα παραπάνω δίνονται με μία συγκαταβατική κινηματογραφική ψυχρότητα, που σοκάρει τον θεατή. Άλλωστε εκ προοιμίου πρόκειται για ένα τολμηρό θέαμα, όταν μιλάμε για την συντηρητική Ευρώπη του 2016, πόσο μάλλον γι΄αυτήν του 1930. Οι συναισθηματικές συγκρούσεις πολλές, τόσο στην οθόνη, όσο και στα καθίσματα. Οι σκοτεινές πλευρές μίας επίπονης αλλαγής, ντυμένες με δύο λαμπρές ερμηνείες. Για μένα προσωπικά, ο Ρεντμέιν, άξιζε και φέτος το Oscar, ακόμα πιο ώριμος, πιο φυσικός.
Είναι η δεύτερη ταινία, που παρακολουθώ με ανάλογο περιεχόμενο φέτος. Προηγήθηκε το " From This Day Forward " στο Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης. Αίσθησή μου η ίδια. Η αποδοχή της διαφορετικότητας ισοδυναμεί με αγάπη, κατανόηση κι αλληλεγγύη. Ο άνθρωπος ανάγεται σε πρώτο πλάνο κι ακόμα κι αν πάψουν οι ερωτικές επαφές, η σχέση έχει φτάσει σε ένα εξιδανικευμένο επίπεδο κι οι δεσμοί γίνονται πιο δυνατοί.
Θα μπορούσα, ως ρομαντικός του χώρου, να χαρακτηρίσω την απόδοση της ταινίας, κινηματογραφική ποίηση. Αγγίζει την ψυχή, ταράσσει το σώμα, συγκινεί. Η αυτοσυγκράτηση του πρωταγωνιστή, κερδίζει τους πάντες, που έχουν ένα υπόβαθρο, ώστε να μην κρίνουν επιπόλαια το προσωπικό δράμα. Αυτό είναι το " Κορίτσι από την Δανία ". Όπως σημείωνα όμως και στην ταινία που ανέφερα παραπάνω. Οι πρωταγωνιστές είναι δύο. Ο κύριος κι η κυρία Βέγκενερ ή η Λίλυ κι η Γκέρντα. Επομένως ο δικός μου τίτλος είναι " Τα κορίτσια από τη Δανία ", που μαζί βίωσαν σκληρές καταστάσεις. Αντέχετε να το δείτε και να κατανοήσετε;
Οι Έλληνες του παρελθόντος ήσαν γενναίοι στην ψυχή και διορατικοί στο πνεύμα. Οι αντίστοιχοι σημερινοί έχουν μεγάλη γλώσσα, χωρίς να την βουτάνε στο μυαλό και φοβούνται, ενδεχομένως όσο δεν φοβήθηκε ποτέ, λαός στα χρονικά. Βολεμένοι με πράγματα και καταστάσεις εφήμερες. Κι όλο αυτό προέρχεται από την άγνοιά και την κενότητά τους. Μετά από εναλλαγή στην εξουσία Νέας Δημοκρατίας και ΠΑΣΟΚ, στην διακυβέρνηση της πατρίδας μας ήρθε ο ΣΥ.ΡΙΖ.Α. Ένα πολιτικό μόρφωμα, που έκρυβε μέσα του αρκετές αριστερές συνιστώσες. Δεν κατάφεραν να μείνουν συμπαγείς κι έκαναν αρκετά λάθη αυτόν τον ενάμισι χρόνο που είναι στην εξουσία, δεν αντιλέγω. Αλλά οι πολίτες αυτού του κράτους πού είναι; Διότι στους δρόμους έχουν μείνει ελάχιστοι, που τείνουν να χαρακτηριστούν γραφικοί, την ώρα που στη Γαλλία έχει ξεσπάσει Επανάσταση, με μπροστάρηδες νέα παιδιά και χθες στην Πολωνία διαδήλωσαν 250.000 ανθρώπων. Δυστυχώς ο Έλληνας ζητάει, απαιτεί, λες κι οι κυβερνώντες είναι μάγοι κι ο ίδιος μένει σπίτι, περιμένοντας μοιρολατρικά το τέλος. Κοιμάται. Ίσως τελικά να είναι άξιοι της μοίρας τους. Επιπροσθέτως, φοβούνται και δεν μεριμνούν ούτε κατά διάνοια για το μέλλον. Μην βγείτε σε καμία περίπτωση από το Euro, αλλά σκίστε τα μνημόνια. Κι όταν νομοτελειακά οδηγηθούμε στην καταστροφή κι η χώρα γίνει ζούγκλα, θα μας πούνε, δείτε που φτάσατε την Ελλάδα, ενώ στο μεσοδιάστημα δεν υπάρχει καμία υποδομή για την αποφυγή του μοιραίου όταν έρθουν τα δύσκολα. Υπάρχει περίπτωση ποτέ η Ελλάδα να είναι αυτάρκης; Πώς να μείνει ο νέος εδώ; Με τι ελπίδα; Με τι όραμα; Σε ποια ιδανικά να στηριχθεί; Όλα τα παραπάνω τα βλέπω δίπλα μου, γύρω μου κάθε μέρα. Άνθρωποι εξαθλιωμένοι ή αδιάφοροι. Μα το χειρότερο, κοιτάζοντας τον καθρέφτη δεν ξέρω αν είμαι τόσο δυνατός για να παλέψω!
Μία ταινία, που δεν μπορεί παρά να σε αγγίξει, να σε ταράξει και να ξυπνήσει τα πιο ανθρώπινα ένστικτα. Παρακολουθώντας τo Νebraska, με καθήλωσε και κατάφερε, βγαίνοντας από την αίθουσα, για πολλές ημέρες να σκεφτώ πόσο μεγαλειώδες ήταν το απλό μήνυμά της. Δεν είναι άλλωστε τυχαίο, πως έφτασε στην πόρτα των Oscars, με έξι υποψηφιότητες, ευαισθητοποιώντας την παγκόσμια κοινή γνώμη.
Ένας ηλικιωμένος κύριος πιστεύει, πως έχει κερδίσει ένα εκατομμύρια δολάρια κι είναι αποφασισμένος να πάει από την Μοντάνα στην Νεμπράσκα, ώστε να τα παραλάβει. Ο αποξενωμένος γιος του, μετατρέπεται σε πιστό συνοδοιπόρο κι αποφασίζει να κάνει το ταξίδι πλάι του, για να γνωρίσει καλύτερα τον πατέρα του και να ξαναχτίσουν τη σχέση τους, σχεδόν από την αρχή, παρά να τον πείσει για το μάταιο του εγχειρήματος του.
Σε ένα ρομαντικό road trip μέσα σε ασπρόμαυρο φόντο, βλέπουμε πατέρα και γιο να λειτουργούν ως ομάδα. Να μαθαίνουν ο ένας στοιχεία για τη ζωή του άλλου και να καλύπτουν τον χρόνο, που ήταν χώρια. Μέσα σ΄αυτό το βαθύτατα συγκινητικό ταξίδι , θα δούμε απωθημένα να πραγματοποιούνται, μυστήρια του παρελθόντος να αποκαλύπτονται, μα πάνω απ΄όλα την αγνή αγάπη μεταξύ πατέρα και γιου. Όλα αυτά εν μέσω αποχρωματισμένης φύσης, σαν όλα να συνηγορούν, ώστε η προσοχή να δοθεί στους πρωταγωνιστές. Στο οικογενειακό δράμα ...
Ήταν το πρώτο έργο του σκηνοθέτη που προσπάθησε να κάνει στροφή σε άσπρο-μαύρο φόντο. Στην αρχή υπήρξαν αντιδράσεις, αλλά το εγχείρημα πέτυχε κι έτυχε αποδοχής. Είναι η τέταρτη ταινία που γυρνά στην μητέρα-πατρίδα του, τη Νεμπράσκα, μετά τα, "Citizen Ruth" (1996), "Σκάνδαλα στα θρανία (1999) και "Σχετικά με τον Σμιντ" (2002). Αξιοσημείωτο είναι επίσης, πως στη σκηνή με το νεκροταφείο υπάρχει μία ταφόπλακα με το όνομα Payne. Προφανώς ο σκηνοθέτης θέλει να δείξει, πως για το έργο του αυτό θέλει, προσδοκά να κερδίσει την υστεροφημία του, με έμμεσο τρόπο. Τέλος, o αλκοολικός πρωταγωνιστής ήταν στην πραγματικότητα μαραθωνοδρόμος μέχρι τα τέλη του 1970.
Ακόμα ένα σημείο που θα ήθελα να τονίσω είναι, ότι τόσο ο Πέιν, όσο κι ο φωτογράφος (Φαίδωνας Παπαμιχαήλ) του έχουν ελληνική καταγωγή. Eίναι καλό στην εποχής της απόλυτης παγκοσμιοποίησης, να βλέπουμε δύο ανθρώπους που "γέννησε" αυτή η χώρα να φτάνουν ψηλά και ν΄ανγνωρίζονται.
Μέσα στο φιλμ θίγονται επίσης, δευτερεύοντα προβλήματα, όπως ο μικροαστισμός, η μιζέρια των επαρχιών των ΗΠΑ, ηκενότητα των ανθρώπων κι η φθορά μεταξύ των σχέσεων. Όλα με τρόπο μαεστρικό, μέσα από παραδείγματα της καθημερινής ζωής.
Ένα φιλμ που ακροβατεί μεταξύ του κωμικού και του τραγικού. Η Νεμπράσκα είναι για το Πέιν, ότι η Ιθάκη για τον Καβάφη. Μεγαλύτερη αξία έχει το ταξίδι κι όχι τόσο ο τελικός προορισμός. Τα κέρδη, οι εμπειρίες, οι ανθρώπινες σχέσεις χτίζονται με κόπο και πολλές φορές κάτω από δύσκολες συνθήκες. Αυτό που μου μένει προσωπικά είναι μία τρυφερότητα, μέσα από τον σκληρό ρεαλισμό και την ερμηνεία του διδύμου, Μπρους Ντερν (Βραβείο Ανδρικής ερμηνείας Φεστιβάλ Καννών) και Γουίλ Φορτ. Η νίκη του καλού.
Tέλος, υγεία να έχουμε, θα προσπαθήσω να το ξαναδώ στα 30, στα 50 ή και μεγαλύτερος, για να καταλάβω, αν η ηλικία του θεατή διαδραματίζει ρόλο στην εξαγωγή των συμπερασμάτων για την απόδοση της ταινίας. Θα΄ναι άραγε ίδια αυτά, που θα γράψω τότε;
Μία πρωτότυπη κωμωδία του Zαν Μαρί Πουάρ, με πρωταγωνιστές τους Κριστιάν Κλαβιέ και Ζαν Ρενό. Ο πρώτος, σ'έναν ρόλο διαφορετικό απ'αυτόν, που τον γνωρίσαμε στο " Θέε μου τι σου κάναμε ". Πιο επιτηδευμένο, πιο ιδιαίτερο. Ουσιαστικά συνέχεια του δημοφιλούς γαλλικού franchise της δεκαετίας του 90΄. Μία ταινία με αξία διαχρονική στο πέρασμα του χρόνου, είτε μιλάμε για την εποχή της Γαλλικής Επανάστασης, του Β'Παγκοσμίου πολέμου ή το σήμερα. Αυτό ακριβώς θεωρώ πως κέρδισε το γαλλικό κοινό κι η απήχηση του έργου είναι τεράστια, με πάνω από δύο εκατομμύρια θεατές να την έχουν παρακολουθήσει ήδη.
Μπαίνουμε σε μία μηχανή του χρόνου. Σε ένα ταξίδι στο άγνωστο. Το δίδυμο των πρωταγωνιστών συμπλέκεται κι αλληλεπιδρά υποδειγματικά. Συμβολίζει δύο κόσμους. Οι γνώσεις της ιστορίας με βοήθησαν να σταθώ μέσα στο έργο και να κατανοήσω, με ποια αφορμή κινηματογραφείται. Δεν έχει σχέση με άλλα σκληρά έργα, που προσπαθούν να μας δώσουν το στίγμα της εποχής. Δίνονται όμως στοιχεία που παραπέμπουν ξεκάθαρα εκεί. Οι περούκες, οι βρώμικοι Γάλλοι, τα αρώματα, η Επανάσταση και δη η περίοδος της Τρομοκρατίας.
Ο σκηνοθέτης ανακατεύει επιδέξια τις εποχές, σαν ένας ζαβολιάρης Όμηρος, βάζοντας στοιχεία του 20ου αιώνα στο 1793. Το μήνυμά που θέλει να περάσει όμως ουσιαστικά, είναι πως στο διάβα του χρόνου, η οικογενειοκρατία διαδραματίσει τον σημαντικότερο ρόλο, στο παιχνίδι της εξουσίας και κατ'επέκταση αυτή είναι που κινεί τα νήματα στον κόσμο. Γιατί τα συμφέροντα είναι πάντα υπόθεση των λίγων κι όχι της πλατιάς μάζας.
Ο Κλαβιέ, και πάλι στον ρόλο του αφελή υπηρέτη, κερδίζει θετικά σχόλια. Όταν δε αποκαλύπτεται ο διττός του ρόλος, το ενδιαφέρον γίνεται ακόμα μεγαλύτερο. Ένας ακόμα αναχρονισμός είναι η παρουσία της Τζαζ μουσικής, που αν κρίνω από το " Μην ενοχλείται παρακαλώ ", είναι το είδος που έχει συγκινήσει τον πρωταγωνιστή-συγγραφέα. Η γέννηση της Τζαζ έγινε άλλωστε γύρω στα 1900 στη Νέα Ορλεάνη. Πολύ μεταγενέστερα δηλαδή κι αρκετά μακριά από τη Γαλλία.
Όλα αυτά την ώρα που στη Γαλλία γίνεται μία σύγχρονη Επανάσταση των νέων απέναντι στην αδυσώπητη Ευρώπη, με στόχο να προασπίσουν το μέλλον τους. Τίποτα παραπάνω. Δεν είναι ένας κατακτητικός πόλεμος, ούτε ένα κίνημα ιδεολόγων. Είναι μία γενιά ανθρώπων, που βλέπει το μέλλον της να κατακρημνίζεται, την ελπίδα να χάνεται, τα όνειρά τους να μαυρίζουν. Κι αντιδρά. Απαιτεί ισότητα, ελευθερία, ευκαιρίες.
Με έντονο το ανθρωπιστικό στοιχείο, βαθιά αντιρατσιστικό, θίγοντας έμμεσα στερεότυπα ετών και προκαταλήψεις αιώνων, ενώ παράλληλα τονίζει την ματαιοδοξία ηγετών και πληβείων στη θέα του πλούτου, της δύναμης, του λαικού ερίσματος αν θέλετε.
Μέσα από μία κωμική διάσταση της Γαλλικής Επανάστασης κατανοούμε, πως οι αξίες και τα ιδανικά, πολλές φορές αποτελούν το βασικό φόντο και πίσω τους συμβαίνει ένα παιχνίδι ρόλων και σκοπών, με στόχο οι πολιτικές δυναστείες να επιβιώνουν στο πέρασμα των χρόνων αναλοίωτες. Το γεγονός
Το φιλμ δεν έχει εποχή, ούτε όρια. Τότε κάποιοι επαναστάτησαν; Σήμερα; Εμείς; Σιωπή ..
.
Προβάλλεται από το Ολύμπιον, στην αίθουσα Παύλος Ζάννας
Εδώ και περίπου δύο εβδομάδες το πανελλήνιο ασχολείται με ένα νεαρό παιδί, που αποτελεί πρότυπο για πολλά άλλα σε μία κοινωνία πλήρους εκφυλισμού αξιών, αισθητικής κι ηθικής. Πηγαίνει από εκπομπή σε εκπομπή, γελοιοποιείται δημοσίως κι έχει κάνει καραμέλα την έκφραση " Αγάπη μόνο ". Μετά δε από κάποιες επιτυχείς τηλεοπτικές του εμφανίσεις, του προτάθηκαν συνεργασίες με μάνατζερ. Μπήκε στο τρυπάκι. Κι από εκείνη την ημέρα συνεχίζει τον κατήφορο, με video στο Internet, ακόμα και με δημόσιες εμφανίσεις, σε δρόμους, Κτελ. Δεν έχει οικογένεια αυτό το παιδί; Δεν έχει έναν αδερφό, κάποιον να τον συμμαζέψει, να τον χαλιναγωγήσει; Να του πει, ξευτιλίζεσαι. Φτάνει, πιάσαμε πάτο. Κι όμως αυτό πουλάει σε μία κοινωνία ηλιθίων. Όταν για τα νεαρά αγόρια το μόνο ενδιαφέρον τους είναι, να σηκώνουν βάρη, να φτιάχνουν μπράτσα, να οδηγούν γρήγορα αυτοκίνητα για να ρίξουν την τοπ κοπέλα, αυτή είναι η τιμωρία που μας χρειάζεται. Νους υγιής εν σώματι, υγιεί, έλεγαν οι αρχαίοι, μαζί με πολλά άλλα σοφά. Κι αν με το σώμα έχουν βρει τα τεχνικά-τεχνητά μέσα, το πνεύμα κοιμάται, έχει πέσει σε λήθαργο κι όταν ξυπνήσει θα ναι αργά, σίγουρα για τους ίδιους, αλλά και για την χώρα. Καλημέρα και καλή τύχη ...
Ένας τίτλος μπορεί να είναι τόσο ξένος ως προς το περιεχόμενο μίας ταινίας, που πραγματικά θεωρώ πως είναι μαεστρικά δοσμένος για να εξερευνήσουμε το μυστήριο. Ο Γεωργιανός Ζάζα Ουρουσάτζε στα 55 του χρόνια καταθέτει ένα αντιπολεμικό δράμα, που κατάφερε να φτάσει ως τις υποψηφιότητες των Oscars, αλλά και της Χρυσής Σφαίρας, σαν καλύτερη ξενόγλωσση ταινία από την πλευρά της Εσθονίας.
Μαίνεται ο πόλεμος στην περιοχή της Αμπχαζίας το 1992, μεταξύ αυτόχθονων κατοίκων και Γεωργιανών. Μία χώρα στον Καύκασο, που αποτελεί πλέον ανεξάρτητη Δημοκρατία, με πρωτεύουσα το Σοχούμι. Ένας Εσθονός αρνείται να αφήσει το σπίτι του και να εγκαταλείψει τον αγώνα μιας ολόκληρης ζωής. Μου θυμίζει τον πρωταγωνιστή του Λεβιάθαν. Γενναιόδωρος από τη φύση του, περιθάλπει δύο πληγωμένους άντρες, που τυχαίνει να βρίσκονται στο αντίπαλο στρατόπεδο. Μέσα στον παραλογισμό του πολέμου, οι άνθρωποι γίνονται κτήνη κι εξαθλιώνονται πνευματικά και συναισθηματικά. Έτσι τους παραλαμβάνει ο Ίβο.
Μέσα σε λίγες ημέρες οι διαφορές έχουν αμβλυνθεί, το χάσμα, η απόσταση έχουν μικρύνει. Η εξαγορά μία σοδειάς μανταρινιών είναι ο κινητήριος μόχλος για προχωρήσει η πλοκή της υπόθεσης. Έμμεσα δίνεται ένα παναθρώπινο μήνυμα. Οι αντάρτες δεν καταλαβαίνουν τον Γεωργιανό αρχικά, ενώ σε άλλη επίσκεψή τους, νομίζουν πως αντίπαλός τους είναι ο Τσετσένος, που είναι είναι μαζί τους. Τρομερές καταστάσεις στη δίνη της καθημερινότητας, γλαφυρές εικόνες. Η ανθρώπινη αλληλεγγύη ωστόσο, νικά μέσα στην παράνοια του πολέμου.
Αξιοσημείωτα είναι τα παρακάτω. Ο ηθοποιός που υποδύεται τον Τσετσένο είναι στην πραγματικότητα Γεωργιανός. Η ταινία είναι αφιερωμένη στον Λεβάν Αμπαζίτσε. Γνωστό ηθοποιό, που έπεσε στο πεδίο της μάχης εκείνη την εποχή. Το σενάριο γράφτηκε σε μόλις δύο εβδομάδες και συνειδητά δεν υπάρχει γυναίκα, παρά μόνο η φωτογραφία της εγγονής του Ίβο (Λέμπιτ Ούλφσακ στον τοίχο.
Προσωπικά, βλέποντας τις σκηνές, μου ήρθε συνειρμικά στο μυαλό το "Ποτάμι" του Aντώνη Σαμαράκη. Ένα κείμενο, βαθιά αντιπολεμικό, που κάποτε διάβασα στο σχολείο και μ΄άγγιξε. Κι εδώ, όπως κι εκεί το μήνυμα είναι καθολικό, δεν έχει σύνορα. " "Έχει διαφορά με ποιον θα τον θάψω (για τον γιο του); Κι εσύ να ήσουν, εδώ θα σε έθαβα. " Όλοι είμαστε άνθρωποι. Ο πόλεμος εξυπηρετεί τα συμφέροντα ελάχιστων κι αθώες ψυχές πέφτουν στα πεδία των μαχών.
Ένα προσωπικό δράμα, που παίρνει διαστάσεις υπερεθνικές, με την λεπτή μουσική να διαδραματίζει καταλυτικό ρόλο και το τραγούδι του επιλόγου να με συγκλονίζει. Υποδειγματική αφηγηματική οικονομία κι αριστουργηματικές ερμηνείες. Η ελπίδα κι ο αγώνας για την σωτηρία ενός τόπου, δύο ζωών στο φιλμ, ενός κόσμου, των δικών μας ζωών στην τελική με μία αλληγορία αποστομωτίκη. Αυτόν του καλού μέσα στη δίνη του πολέμου. Για όλο αυτό που σήμερα βιώνουμε με την αλληλεγγύη μοναδική ασπίδα των ανθρωπίνων αξιών μας και παρηγοριά.
Καλημέρα, σήμερα γιορτάζουμε την εργατική πρωτομαγιά. Δεν είναι η συνέχεια του φαγοποτιού του τριημέρου, αλλά μία ημέρα μνήμης για κάποιες ψυχές που έχασαν τη ζωή τους, προκειμένου να καθιερωθούν τα εργασιακά μας δικαιώματα. Στη Γαλλία τα θέατρα έχουν καταληφθεί, στους δρόμους γίνονται συμπλοκές, πάνω από 1.000.000 νέων ανθρώπων, παιδιών διαδηλώνουν, θέλοντας να προασπίσουν τα συμφέροντα και το μέλλον τους, πριν είναι αργά. Στην Ελλάδα ο καιρός μουντός, βροχερός, όπως και το όλο σκηνικό. Χλυαρές πορείες, μηδενικές διαμαρτυρίες, παθητική στάση. Οι περισσότεροι, πιθανόν σκέφτονται το ουζάκι που θα ακολουθήσει της τυπικής πορείας. Πάρ'τε τουλάχιστον κανένα λουλούδι στις κύριες σας, διότι τα λουλούδια πάνε στα λουλούδια. Ας είμαστε άνθρωποι, αυτό μας απέμεινε.
Συνήθως τον βροχερό καιρό της Μεγάλης Εβδομάδας, διαδέχεται Λιακάδα κι Ηλιοφάνεια συνώνυμα της ευφορίας. Φέτος σ'ολόκληρη την Ελλάδα το σκηνικό δεν άλλαξε, παρέμεινε το ίδιο. Όλο αυτό μπορεί να σημαίνει πολλά, μπορεί και τίποτα. Το τυπικό της Ανάστασης έλαβε χώρα τα μεσάνυχτα του Σαββάτου. Ουσιαστικά όμως τίποτα δεν φαίνεται να αλλάζει στην καθημερινότητα μας. Πιο πολύ η περιρρέουσα ατμόσφαιρα μαυρίζει. Συνεχίζει να βρέχει, σαν κάποιος να λυπάται για την κατάσταση. Καταθλιπτικές ημέρες, ειδικά αν λείπουν δικοί σου άνθρωποι. Πλέον, περιμένω την ενεργοποίηση της καθημερινότητας. Οι μέρες που παγώνουν όλα μοιάζουν τόσο ανιαρές, τόσο βαρετές. Περιμένω να ξαναδώ τον ήλιο, να επιστρέψει η αισιοδοξία και να δώσουμε τη μάχη μας. Ζήτημα ψυχολογίας, θέμα χρόνου. Θα αντέξουμε!
Eικόνες βγαλμένες από μια άλλη εποχή. Ένας "κουλοχέρης", που ταξίδεψε από κάπου πολύ μακριά στην Ελλάδα. Ένα πικάπ, που το μόνο που το λείπει είναι ο δίσκος βινιλίου για να δώσει ζωή στον χώρο ...
Μία μοναδική δισκοθήκη. Σε ένα χρόνο τα ακούμε όλα ...
Κάπου πολύ μακριά κι όμως τόσο κοντά ακούγοντας την μουσική
" Χωρίς μέτρο ", πιο παραστατικός τίτλος δεν θα μπορούσε να υπάρξει. Ο 31χρόνος Νταρμιέν Σαζέλ κάνει την μεγαλύτερη του επιτυχία, ενώ πριν λίγο καιρό κυκλοφόρησε η νέα του ταινία, 10 Cloverfield Lane (2016). O ίδιος μάλιστα σε νεαρότερη ηλικία υπήρξε ντράμερ και δεν αποκλείεται να εξωτερικεύει κάποιο από τα απωθημένα του. Mε πρωταγωνιστή τον Τζ.Κ. Σίμμονς, που τον συναντάμε σε έναν εντελώς διαφορετικό ρόλο στο " Ένας άλλος κόσμος " του Χ. Παπακαλιάτη. O λόγος γίνεται για μία ταινία, που κέρδισε 87 βραβεία. Άλλα μεγαλύτερης κι άλλα μικρότερης αξίας. Με σημαντικότερα τα Όσκαρ και Χρυσή σφαίρα για τον Φλέτσερ, ως κορυφαίος β΄ανδρικός ρόλος. Βραβείο επιτροπής και κοινού στο Σάντανς και διάκριση στο Δεκαπενθήμερο σκηνοθετών στις Κάννες.
Βιώνουμε, πλάι στον έτερο βασικό κρίκο του φιλμ, Μάιλς Τέλερ, τον απόλυτο βιασμό της αξιοπρέπειας ενός ανθρώπου, που ξεκινά με όνειρα και φιλοδοξίες, προκειμένου να γίνει ένας μεγάλος της Tζαζ. Προσωπικά το ίδιο βίωσα σε έναν άλλον τομέα, στον αθλητισμό. Είχα τον αντίστοιχο στόχο κι έζησα παρόμοιες καταστάσεις, οπότε όπως καταλαβαίνετε η ταινία με τάραξε συθέμελα και με συγκίνησε παράλληλα.
Το προσωπικό κόστος τεράστιο, οι θυσίες αμέτρητες. Ο σαδισμός του ισχυρού για να πετύχει τον στόχο του, εξαθλιώνοντας τον νέο ανερχόμενο καλλιτέχνη, δεν περιγράφεται. Αξίζει τελικά όλο αυτό; Κι όμως όταν είσαι στο χορό, το πάθος κι η καθημερινή τριβή δεν σ'αφήνουν να δεις ξεκάθαρα την αλήθεια. H ιστορία δεν αφορά μόνο έναν μουσικό, αλλά κάθε άνθρωπο, που έχει επενδύσει σε κάτι. Αντίθετα η μουσική είναι ο βασικός μοχλός που κινεί τα νήματα.
Kάπου εδώ θέλω να δώσω κάποια στοιχεία για την ταινία, που δεν αφορούν την απόδοσή της, αλλά τα θεώρησα ενδιαφέροντα. Η σκηνή με το χαστούκι στον μαθητή είναι αληθινή. Η ταινία γυρίστηκε μέσα σε 19 ημέρες, με την τελευταία σκηνή να διαρκεί 9 λεπτά. Σε μία ταινία που λέγεται Whiplash, δεν θα μπορούσε παρά να ακούγεται το ομότιτλο κλασικό τζαζ κομμάτι του Hank Levy, καταξιωμένου συνθέτη που έμεινε στην ιστορία για τους περίεργους ρυθμούς του. Τυχαίο;
Έρχεται κάποτε η στιγμή, που κανείς τον απολογισμό σου και λες τι έκανα; τι κέρδισα; τι έχασα; Πού είμαι; Κι όταν το ταμείον είναι μείον, υπάρχει προβληματισμός κι απογοήτευση. Κι όμως το μικρόβιο υπάρχει πάντα μέσα σου. Ένα κλικ, μία πρόκληση και ξανά στην σκηνή. Το θέμα είναι ηθικό. Στόχος η δικαίωση. Θα επέλθει τελικά ή θα βρεθείς σε τέλμα; Είναι ένα είδος εθισμού.
Η ζωή είναι επιλογές, ευκαιρίες. Πρέπει να κάνεις τις σωστές. Σε διαφορετική περίπτωση, χάνεσαι, εγκλωβίζεσαι σ'αυτές και πολλές φορές χάνεις το τρένο της.
Ο δάσκαλος θεωρεί το μπράβο, ως ό,τι χειρότερο μπορεί να πει σε έναν μαθητή του. Κι όμως η επιβράβευση χρειάζεται. Δίνει δύναμη στο νέο. Μην φτάσουμε βεβαίως στο άλλο άκρο, του εφησυχασμού και πάψει να δουλεύει ή να προσπαθεί, ωστόσο η αναγνώριση του αγώνα κι ενθάρρυνση της προσπάθειας είναι βασικά κίνητρα για να γίνεις καλύτερος και στο τέλος ο κορυφαίος.
Με το Whiplash μεγάλου μήκους, προηγήθηκε το αντίστοιχο μικρού, ο Σαζέλ καταξιώθηκε στη συνείδηση του κοινού. Χωρίς μέτρο, τόσο το κομμάτι, όσο κι η συμπεριφορά των ανθρώπων. Αυτή είναι η αλήθεια. Προσωπική μου εκτίμηση η σχέση δύο ανθρώπων, κάθε είδους, πρέπει να βασίζεται στον σεβασμό κι όχι στον φόβο. Αυτή είναι η λεπτή γραμμή που ξεπερνά κι αποτυγχάνει ως παιδαγωγός, όσο καλός μουσικός κι αν είναι, όσο πείσμα κι αν έχει για να αναδείξει έναν αληθινά μεγάλο του είδους.
Μετά το " Θεέ μου τι σου κάναμε; " συναντάμε τον Κριστιάν Κλαβιέ στην ταινία του Πατρίς Λεκόντ, " Μην ενοχλείται παρακαλώ ". Στα 68 του χρόνια, γεννημένος στο Παρίσι ο σκηνοθέτης έχει ζήσει τα πράγματα από κοντά και βασισμένος στο ομότιτλο θεατρικό έργο του 2013, που έτυχε θερμής υποδοχής, δίνει μία επιτηδευμένη κωμωδία για να θίξει τα κακώς κείμενα της γαλλικής κοινωνίας. Άλλα του έργα είναι το Monsieur Hire (1989), το Hairdresser's Husband (1990) και το Δήμιος του Σαν Πιερ (2000).
Ο πρωταγωνιστής, φανατικός οπαδός της τζαζ, βρίσκει έναν πολυαγαπημένο, δυσεύρετο δίσκο. Παρακολουθούμε μία τρομερή συγκυρία, προκειμένου να μην το ακούσει. Σαν να του κάνουν μία ομαδική πλάκα, δοκιμάζοντας τα όριά του. Και πάλι στον ρόλο του συντηρητικού, ο Μισέλ έρχεται σε αντίθεση με τον ακτιβιστή γιο του. Παρακολουθούμε μία σειρά ανατροπών, που μας κερδίζουν κι αναρωτιόμαστε εύλογα ποιο θα ναι άραγε το φινάλε;
Μου μένουν δύο πολύ δυνατές εικόνες. Η πρώτη είναι η μπανιέρα που αδειάζει και το σπίτι πλημμυρίζει, όπως η ζωή του οδοντιάτρου μέσα σε λίγες ώρες. Η δεύτερη είναι η σκηνή, που συναντά την γυναίκα του και την ερωμένη του να μιλούν στο τραπέζι της κουζίνας, την ώρα που επικοινωνεί με την μητέρα του στο τηλέφωνο. Οι γυναίκες της ζωής του. Όλα σε μία λεπτή ισορροπία.
Η αποκάλυψη ενός οικογενειακού μυστηρίου, που τείνει σε τραγωδία, δίνεται με χιούμορ. Αγγίζουμε τα όρια της μαύρης κωμωδίας. Ο ενθουσιασμός της αρχής κι η απογοήτευση της στιγμής ενώνονται με ένα κοινό θέλω. Να ακούσει επιτέλους τις νότες, την μελωδία, που του λείπει.
Τη λύση στον λαβύρινθο δίνει η οικιακή βοηθός. " Το ψέμα βολεύει, γι'αυτό ζείτε μέσα σ'αυτό. Το θάρρος λείπει ". Κάπως έτσι ξετυλίγεται ο μίτος. Κι ενώ περιμένουμε μία σύγκρουση, στην πραγματικότητα επέρχεται η λύτρωση, η ανάσταση, το τέλος (σκοπός). Οι άνθρωποι έχουν βγάλει από μέσα τους, ότι τους βαραίνει. Ένα είδος εξομολόγησης. Τελευταία εκκρεμότητα πλέον να ακούσει τον δίσκο, μόνος πια. Άλλωστε η μουσική είναι ο μοναδικός φίλος του ανθρώπου μέχρι το τέλος. Κι όμως επιλέγει να το κάνει με τον πατέρα του, που τον μύησε στην τζαζ. Έτσι ανανεώνει τη σχέση τους και νιώθει διπλά γεμάτος.
Σάτιρα της μεσοαστής τάξης στη Γαλλία, που θέλει να φαίνεται αληθοφανής κι άμεμπτη, αλλά στην πραγματικότητα κρύβει μία σειρά παθογενειών, με έμμεσο ανθρωπιστικό μήνυμα (πρόσφυγες, πατέρα-υιός). Μεγάλο μέρος της επιτυχίας ανήκει σαφώς στον Κριστιάν Κλαβιέ. Μοναδική ερμηνεία, τρομερές γκριμάτσες, φοβερές αντιδράσεις, μία συνεχής υπερένταση, μέχρι την τελευταία σκηνή που κάθεται στην πολυθρόνα κι απολαμβάνει ένα μουσικό ντελίριο.
