A Ciambra

Η φετινή υποψηφιότητα της Ιταλίας για το OSCAR ξενόγλωσσης ταινίας ήρθε στο 58ο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης κι εμείς πιστοί στο ραντεβού μας, δεν θα μπορούσαμε να λείψουμε από την αίθουσα Τζ.Κασσαβέτης στην μία και μοναδική προβολή της. Ο Τζόνας Καρπινιάνο επιστρέφει στην μεγάλη οθόνη συνδυάζοντας άψογα ντοκιμαντεριστικά στοιχεία και μυθοπλασία, μετά το Mediterranea, με τη " Γειτονιά των Ανθρώπων ", την οποία υπογράφει ως εκτελεστικός παραγωγός, ο Μάρτιν Σκορσέζε.

Βρισκόμαστε στη Σικελία, σε ένα χωριό της Καλαβρίας. Εκεί κατοικούν πρόσφυγες, που έχουν φτάσει στη χώρα της Μεσογείου από κάθε γωνιά του κόσμου. Η κάμερα θέτει στο κέντρο της, έναν 14χρονο Ρομά και τον ακολουθεί βήμα βήμα στην μετάβαση προς μία επίπονη ενηλικίωση. Σε αυτόν τον δρόμο είναι αναγκασμένος να βιώσει απογοητεύσεις, ταπείνωση, να ρισκάρει και να εξαλείψει μέσα του, κάθε ίχνος ηθικής, ώστε να επιβιώσει.

Μέσα από μία σκληρή αφήγηση υφαίνεται ένας ευρύτερος άξονας προκαταλήψεων γύρω από τη ζωή των νομάδων. Καθημερινά εκτεθειμένοι σε μικρούς ή μεγάλους κινδύνους, επειδή κατ΄αυτόν τον τρόπο επέλεξαν να ζουν. Ένα δράμα, με βαρύ συναισθηματικό φορτίο για τον πρωταγωνιστή, που μοιραία το μεταβιβάζει στον θεατή. Μία περιπέτεια διαρκείας, που ισοδυναμεί με την καθημερινότητα αυτών των ανθρώπων. Το χρέος του μεγαλύτερου διττό. Να ζήσει την οικογένεια και να μυήσει τους επόμενους.

Οι πειρασμοί μεγάλοι. Η ηλικία δεν επιτρέπει δεύτερες σκέψεις. Η παρόρμηση κυριαρχεί. Πρέπει να είναι δυνατός (strong), κυρίως ψυχολογικά, για να συνεχίσεις. Δοκιμασίες, που διαδέχονται η μία την άλλη και τελικά μία καταβύθιση κι ένας εγκλωβισμός σε έναν κυκεώνα αμαρτιών, που λίγο λίγο σε πνίγουν, μέχρι να βαφτίσεις την " κλοπή " συνήθεια και να αποδεχθείς τη μοίρα σου, ως κάτι αναπόφευκτο.

Συμβιβασμός με τις επιταγές των καταβολών, " εμείς κι οι άλλοι ", το χρήμα που κυβερνάει κι αλλοτριώνει κι η εσχάτη προδοσία του θεσμού της φιλίας, που βεβαίως προοικονομείται, " εκεί που όλα πάνε καλά, έρχεται μία αναποδιά και τα διαλύει όλα ". Μία χωματέρη, που κρύβει τα κακώς κείμενα των απόκληρων του σημερινού συστήματος και μία απορία, που αφήνεται στη διακριτική μας ευχέρεια να την ερμηνεύσουμε, ο καθένας ξεχωριστά ... Έγινε τελικά άντρας;

Ένα πολιτικό σχόλιο για την τραγωδία των αμοιβαία αποκεντρωμένων μειονοτήτων που κρατούν ο ένας τον άλλον κάτω, στον πυθμένα του κοινωνικού ιστού. Με ιδανική μουσική για να μαγέψει τους πιστούς της έβδομης τέχνης και να τους συμπαρασύρει σ΄ένα ταξίδι, που στο τέλος του αφήνει πίσω την αθωότητα της παιδικής ηλικίας.

Ο Xεσούς πρέπει να πεθάνει ...

Σε ένα Φεστιβάλ Κινηματογράφου επιδιώκεις να παρακολουθήσεις ταινίες, που δύσκολα θα πάρουν διανομή μέσα στη χρονιά. Κάτι διαφορετικό, κάτι πρωτότυπο. Μία από τις πρώτες μας στάσεις λοιπόν, έγινε για λογαριασμό του " Ο Χεσούς πρέπει να πεθάνει " από τη Λατινική Αμερική και πιο συγκεκριμένα την Κολομβία σε σκηνοθεσία της Λάουρα Μόρα, που την αφιέρωσε στον πατέρα της. Οι Ανοιχτοί Ορίζοντες μας επιφυλάσσουν πάντα ευχάριστες εκπλήξεις και το πρώτο μας διαμαντάκι ήταν αυτό.

Η ανομία κυριαρχεί. Μία νεαρή κοπέλα, γίνεται μάρτυρας ενός φρικτού φόνου. Χάνει το χαμόγελό της. Το πλήγμα μεγάλο κι η απώλεια δυσβάσταχτη, στιγματίζει ανεξίτηλα κι υποθηκεύει το μέλλον της οικογένειας. Το γεγονός είναι από μόνο του ικανό να αποπροσανατολίζει μία φοιτήτρια καλών τεχνών, που αναλώνεται σε έναν αγώνα εκδίκησης κι αποκατάστασης της τιμής του νεκρού. Είναι όμως τόσο δυνατή, ώστε να αντεπεξέλθει στο ρινγκ;

Οι ισορροπίες ανάμεσα στον θύτη και το θύμα είναι λεπτές. Το σίγουρο είναι πως κάποια στιγμή πληρώνεις, ως συνέπεια των πράξεών σου. Μπορείς να εξαπατήσεις λίγους για πολύ ή πολλούς για λίγο. Η τιμωρία όμως, αναπόφευκτη, θα αποτελεί την μοναδική λύτρωση. Δεν είναι κανένας γεννημένος δολοφόνος. Πολλές φορές η ίδια η κοινωνία σε μετατρέπει, αν δεν έχεις ισχυρές άμυνες και χάσεις το παιχνίδι, γι΄αυτόν ακριβώς τον λόγο, " η ελπίδα ενδημεί, μόνο στην αντίσταση ".

Εικόνες που μας θυμίζουν τα κακώς κείμενα της χώρας μας. Η διαφθορά, η γραφειοκρατία, η ατιμωρησία, το κράτος εξυπηρετήσεων σε πρώτο πλάνο. Πολλές φορές δεν μένει επιλογή από το να πάρεις την τύχη στα χέρια σου κι ας μην είναι σωστό. Όταν όμως φτάνει η κρίσιμη ώρα, φανερώνεται ποιος πραγματικά είσαι. Κι εκεί ο φθόνος κι ο φόβος δεν πρέπει να βγουν νικητές. Η παρόρμηση πρέπει να ηττηθεί από τη λογική και τη σκέψη.

Κι όσο ξετυλίγεται το κουβάρι, οδηγούμαστε σε ένα αδιέξοδο, γεμάτο οξύμωρα σχήματα με την ηθική να κυριαρχεί, σε μία προσπάθεια εξιλέωσης των αμαρτιών. Ένα ψυχολογικό θρίλερ, ένα ταξίδι για τη δύναμη του ανθρώπου. Κλείνει δε, με το σχήμα του κύκλου, από εκεί που ξεκινάει, από ψηλά, βλέποντας μία χώρα, έναν κόσμο παραδομένο σε πάθη, λάθη, λίγο πριν πάρει τον δρόμο της ολικής καταστροφής και στέλνοντας ένα σαφές μήνυμα ειρήνης και ζωής, από τη Μεντεγίν σε ολόκληρη την ανθρωπότητα, όσο είναι ακόμα νωρίς ...

Η ψυχή και το σώμα

Ένα από τα τιμώμενα πρόσωπα του 58ου Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης είναι η Ίλντικο Ενιέντι. Η Χρυσή Άρκτος του Βερολίνου ήρθε στην πόλη μας, μέσω Ουγγαρίας (υποψηφιότητα για το OSCAR καλύτερης ξενόγλωσσης ταινίας) και σε δύο μοναδικές προβολές στην κατάμεστη αίθουσα του Ολύμπιον συγκλόνισε τους θεατές. Τόσο στην τελετή έναρξης, με την οποία άνοιξε η αυλαία του σπουδαίου πολιτιστικού γεγονότος, όσο και την Παρασκευή, σε μία από τις πρώτες προβολές για το κοινό, με την σκηνοθέτη να είναι μάλιστα παρούσα και να συζητά με τον κόσμο.

Βρισκόμαστε στην πανέμορφη Βουδαπέστη, αλλά το σκηνικό διαδραματίζεται συνεχώς σε κλειστούς χώρους (σφαγείο, σπίτια),δημιουργώντας ένα ασφυκτικό σκηνικό στο παρόν. Μοναδική νότα που σε κάνει να ξεφύγεις είναι η φύση. Δύο διαφορετικοί μεταξύ τους άνθρωποι, γνωρίζονται, φλερτάρουν, ο καθένας με τον δικό του ιδιότυπο τρόπο και δίνουν ραντεβού στα όνειρά τους. Ναι, καλά σκεφτήκατε. Σαν βγαλμένο από παραμύθι, που δυσκολεύονται να εξηγήσουν ακόμα κι οι ψυχολόγοι.

Η ταινία ακροβατεί ανάμεσα στο μεταφυσικό, τον έρωτα και τις ανθρώπινες σχέσεις. Μου φέρνει συνειρμικά στο μυαλό το περσινό, " Τόνι Έρντμαν ", με την πρωταγωνίστρια κι εδώ να έχει στερηθεί ουσιαστικά μία φυσιολογική ζωή, που αξίζει στον καθένα, στον βωμό των πρέπει. Μοιάζει έρμαιο του συστήματος, ένα αναλώσιμο πιόνι, ένα ρομπότ. Με λεπτό χιούμορ κι εδώ και τη βοήθεια του ετερώνυμου, επέρχεται η λύτρωση, λίγο πριν το μοιραίο, καθώς η απογοήτευση, ειδικά στην εποχή μας αποτελεί τον χειρότερο σύμμαχο.

Μακάρι η ταινία να στείλει σήμα κινδύνου ώστε να μεταχειριστούμε τον πλανήτη με μεγαλύτερη αξιοπρέπεια. Η ανθρωπότητα στο πλατό παρουσιάζει την καλύτερη πλευρά της. Η ταινία με έκανε πιο ταπεινή και μου ενίσχυσε την ανάγκη να πω ευχαριστώ σ’ αυτόν τον ανταγωνιστικό κόσμο του κινηματογράφου. Κατά κάποιο τρόπο και το σώμα και η ψυχή είναι αναγκαίο να βιώνουν την απόλυτη απώλεια συνείδησης. Προσπάθησα να επικοινωνήσω πολλές πληροφορίες χωρίς να μιλήσω, όπως παρουσιάζουμε εμείς τον εαυτό μας στην πραγματική ζωή, χωρίς να τα λέμε όλα. Όταν κοιμάσαι, στο όνειρό σου, μπορείς να είσαι ολοκληρωτικά ο εαυτός σου, είσαι πραγματικά εκεί. Τα φυτά, τα ζώα και οι άνθρωποι είναι αδέρφια. Είναι τρομακτικός ο τρόπος που ο άνθρωπος αντιμετωπίζει το περιβάλλον του, τονίζει η ίδια η Ενιέντι.

Η Αlexandra Borbely από την Σλοβακία αποτελεί την αποκάλυψη του φιλμ.Ψυχρή, αλλά ευαίσθητη, στυγερή, με το γράμμα του νόμου, αλλά με ανάγκη να αγαπήσει και να αγαπηθεί. Άξιος συμπαραστάτης, ο αγέρωχος, Geza Morcsanyi. Έξυπνος, ήρεμος, ικανός να διαχειριστεί μία δύσκολη κατάσταση και τελικά να λύσει-κόβοντας τον γόρδιο δεσμό. Ο παραλληλισμός με τα ζώα κι η λίμνη αίματος δείχνει πως ο άνθρωπος πρέπει να σεβαστεί τη φύση, καθώς δεν αργεί η ώρα, που αυτή θα τον τιμωρήσει και τότε ο δρόμος δε θα έχει επιστροφή.

Ένα λυρικό ποίημα, πάνω στο χιόνι, μία δυνατή απάντηση στις νόσους της εποχής και κυρίως τη μοναξιά, με αντίποινα και " θεραπεία " την επικοινωνία. Αξίζει να δείτε αυτήν την αλληγορία, καθώς ό,τι και να γράψουμε είναι λίγο, μπροστά στα τόσα πολλά, που ξετυλίγονται μπροστά μας μέσα σε δύο ώρες εναλλαγών συναισθημάτων και δυνατών συγκινήσεων.

Τι θα δούμε στο 58ο ΦΚΘ

H ώρα που όλοι οι σινεφίλ περιμέναμε έφτασε. Ένα από τα σπουδαιότερα Φεστιβάλ Κινηματογράφου του κόσμου, συμβαίνει στην πόλη μας. Κανείς δεν μένει αδρανής κι άπαντες θέλουν να βιώσουν την αύρα της σκοτεινής αίθουσας, έστω για μία προβολή το δεκαήμερο από τις 2 μέχρι και τις 12 του Νοέμβρη. Φτάσαμε στο 58ο. Δεν είναι μικρή υπόθεση. Πάμε όμως να δούμε αναλυτικά, τις ταινίες, που επιλέξαμε από το πρόγραμμα, ώστε να έχετε κι εσείς έναν μπούσουλα. 

Ξεκινάμε από την Παρασκευή. Σημειώνουμε δε, ότι την Πέμπτη υπάρχει η τελετή έναρξης και το αντίστοιχο πάρτυ στην αποθήκη Γ΄ του Λιμανιού. Πάμε όμως στις ταινίες. Πρώτη στάση νωρίς το μεσημέρι στις 15:30 και την κεντρική αίθουσα του Ολύμπιον. Η " Ψυχή και το σώμα " της Ίλντικο Ενιέντι, που είναι ένα από τα τιμώμενα πρόσωπα του Φεστιβάλ. Η Χρυσή Άρκτος από το Βερολίνο στη Θεσσαλονίκη.  Μια ταινία που αποδεικνύει πως ο κινηματογράφος γίνεται από το υλικό απ’ το οποίο είναι φτιαγμένο τα όνειρα, ένα τόσο ρομαντικό όσο και λυρικό ποίημα. Συνέχεια με το 1945  του Φερέντς Τούκουρ. Σε ασπρόμαυρο φόντο,  ο σκηνοθέτης τολμά ν’ ανοίξει το κουτί της Πανδώρας και ν’ αποτυπώσει σ’ αυτό το πορτρέτο μιας ρημαγμένης γης όλες τις γκρίζες ζώνες που καταπατούν οι άνθρωποι σε καιρό ειρήνης. 18:00 στη Φρίντα Λιάππα. Η πρώτη ημέρα κλείνει με το " Ρέκβιεμ για την κυρία Γ ". Ο Μπόγιαν Βούλετιτς από το Βελιγράδι έχει δημιουργήσει μία καφκική, κωμικοτραγική ιστορία για το απότομο πέρασμα από τον κομμουνισμό στον καπιταλισμό και για την κατάθλιψη ως τη μόνη εγνωσμένη συλλογική κληρονομιά σ’ αυτή τη γωνιά του πλανήτη. 23:15 στην αίθουσα Σταύρος Τορνές.

Κι από την Παρασκευή στο Σάββατο, στη μάχη ενός αληθινού σινεμαραθωνίου. 12:15 (Tζον Καββασέτης), ο Bασίλης Κουκαλάνι επιστρέφει στη μεγάλη οθόνη και πρωταγωνιστεί στην ταινία του Ναίμ Μοχαιεμέν, Προς Τρίπολη: ακυρώθηκε. Ένα φιλμ που συνθέτει μια χορογραφία αποξένωσης διαποτισμένη από σκηνές καθημερινότητας με χιούμορ, ακλόνητη φαντασία και ευαισθησία. Κι από εκεί στην " Οικογενειακή ζωή " (18:00 Φρ. Λιάππα). Ο Μπρούνο και η οικογένειά του μετακομίζουν για τρεις μήνες από τη Χιλή στη Γαλλία και αφήνουν τα κλειδιά του σπιτιού στον εργένη Μαρτίν, που ενθουσιάζεται με την ιδέα πως μπορεί να κάνει ένα διάλειμμα από τη θλιβερή του πραγματικότητα. Το έργο της Αλίσια Σερσόν από το Σαντιάγκο της Χιλής. Και συνεχίζουμε με το πολυαναμενομένο, " Α Ciambra " (20:00 Τζ. Κασσαβέτης).  Η νέα ταινία του Ζόνας Καρπινιάρο, μετά το Mediterranea, που έφτασε πριν μία διετία στην τελική τριάδα των βραβείων LUX του Ευρωπαικού Κοινοβουλίου. Κλείνουμε την πρώτη βαριά ημέρα με το Newton (22:30 Τζ. Κασσαβέτης) του Αμίτ Β. Μασουρκάρ. Καθώς στήνονται εκατομμύρια κάλπες στην Ινδία –τη μεγαλύτερη δημοκρατία του πλανήτη, όπου οι εκλογές κοστίζουν σχεδόν πέντε δισεκατομμύρια δολάρια–, ένας νέος κυβερνητικός υπάλληλος ονόματι Νιούτον αναλαμβάνει την αποστολή να διενεργήσει εκλογές χωρίς βία και νοθεία σε μια περιοχή ρημαγμένη από συρράξεις.

Κυριακή. Αργία για όλους ή σχεδόν για όλους, καθώς κάποια καταστήματα είναι υποχρεωμένα να ανοίξουν. Ημέρα για Σινεμά. Από το πρωί και πάλι στον στίβο.  Ραντεβού στις 12:30, " Ο Χεσούς πρέπει να πεθάνει " (Tζ. Κασσαβέτης). Μια 22χρονη Κολομβιανή γίνεται μάρτυρας της δολοφονίας του πατέρα της. Λίγους μήνες αργότερα συναντά τυχαία τον φονιά, κι ενώ πνίγεται από την παρόρμηση να τον εκδικηθεί με τον ίδιο τρόπο, αποφασίζει να τον γνωρίσει προτού γίνει και η ίδια εγκληματίας. To έργο της Λάουρα Μόρα από την Κολομβία. Και φύγαμε για μία σύντομα εκδρομή στις 18:00 (Στ. Τορνές) του Ίγκορ Μπεζίνοβιτς από την Κροατία. Ο Ρόκο πείθει τον Στόλα και μια τυχαία παρέα που διασκεδάζει στα πάρτι να τον συνοδεύσουν στην αναζήτησή του. Ωστόσο, όταν ξεμένουν με το λεωφορείο στη μέση του πουθενά, η σύντομη εκδρομή τους θα μετατραπεί σε μια αλληγορική διαδρομή προς το άγνωστο. Στις 20:30 κάνουμε focus στη νέα ταινία του Φατίχ Ακίν (In the Fade). Μια γυναίκα καταδύεται στην κόλαση μετά τον θάνατο του συζύγου και του γιου της σε βομβιστική επίθεση και αναδύεται στο καθαρτήριο, επιζητώντας την τιμωρία των δύο νεοναζί που κρύβονται πίσω από το έγκλημα. Ένα σαφές, ριζοσπαστικό πολιτικό σχόλιο, που φιλοδοξεί να διαλύσει την ομίχλη της εποχής.

Δευτέρα, αλλά δε χαλαρώνουμε. Αντέχουμε, γεμάτοι από εικόνες, χαμένοι στις σκέψεις μας. Στις 15:30 (Φρ.Λιάππα) έχουμε επιλέξει το " Για την οικογένεια " του Κάντεμιρ Μπαλάγκοφ. Ο πρωτοεμφανιζόμενος σκηνοθέτης (που υπήρξε μαθητής του Αλεξάντερ Σοκούροφ) παραδίδει ένα τολμηρό, ανατριχιαστικό ντεμπούτο που βασίζεται σε πραγματική ιστορία, για το αίμα που κυλά στις φλέβες ορίζοντας τους πιο ισχυρούς δεσμούς και για το αίμα που χύνεται στο όνομα της «αμοιβαίας ανοχής». Συνέχεια με το " Ταξίδι Αναψυχής " και την επιστροφή του Πάολο Βίρτζι, μετά την " Τρελή Χαρά ". Μια εναλλακτική, κινηματογραφική θεραπεία για το φορτίο της ψυχής και του σώματος, που αποδεικνύει πως ο άνθρωπος μπορεί να συναντά εκπλήξεις σε κάθε διαδρομή, ακόμα κι αν θεωρεί πως βλέπει το τέλος της.

Τρίτη, στάση το μεσημεράκι στις 14:00 (Π.Ζάννας) για το Western της Βαλέσκα Γκρίζεμπαχ, που είναι στην τελική τριάδα για το φετινό LUX. Στον δικό της ορισμό του ανδροκρατούμενου είδους, οι καουμπόηδες είναι οι Γερμανοί υπάλληλοι μιας κατασκευαστικής εταιρείας που αναλαμβάνει έργα στις χώρες της Ανατολικής Ευρώπης, οι ινδιάνοι είναι οι Βούλγαροι γηγενείς που φαντάζουν εξωτικοί –άλλοτε διασκεδαστικοί κι άλλοτε επικίνδυνοι– στα μάτια των εισβολέων, αλλά η Δύση παραμένει άγρια και σταθερά προσανατολισμένη στην «ανάπτυξη».  Και φυσικά το βράδυ, το " Square " του Ρούμπεν Έστντλουντ. Ο Χρυσός Φοίνικας των Καννών στο Ολύμπιον. Μία ταινία για την ευθύνη και την εμπιστοσύνη, τους πλούσιους και τους φτωχούς, την εξουσία και την ανημποριά... για τη δυσπιστία απέναντι στο κράτος, στα μίντια και στην τέχνη.

Βαλέσκα Γκρίζεμπαχ

Βαλέσκα Γκρίζεμπαχ

Το τελευταίο σημείωμα

Όταν μία ταινία φέρει την υπογραφή του Παντελή Βούλγαρη σου κινεί το ενδιαφέρον. Κοντεύει τα 80 και σκηνοθετικά συνεχώς εξελίσσεται. Δεν είναι σε καμία περίπτωση παρωχημένος για την εποχή μας και μετά την " Μικρά Αγγλία ", έρχεται να ταράξει το κοινό στις ελληνικές αίθουσες, με το Τελευταίο Σημείωμα, που αποτελεί οικογενειακή υπόθεση, καθώς το σενάριο συνυπογράφει η σύζυγός του, Ιωάννα Καρυστιάνη, τη μουσική ο υιός του, Αλέξανδρος, ενώ η κόρη του, Κωνσταντίνα ήταν υπεύθυνη για την επιλογή του κάστινγκ από την Κρήτη. Aκροβατεί άριστα ανάμεσα στη μυθοπλασία και τα ντοκιμαντεριστικά στοιχεία, καθώς μιλάμε για πραγματικά γεγονότα.

O δρόμος, μέχρι την ιστορική εκτέλεση των 200 στην Καισαριανή, την πρώτη Μάη του 1944. Πρωταγωνιστής, ο Ναπολέων Σουκατζίδης, που με αρετή και τόλμη, αψηφά την απειλή του θανάτου, οχυρωμένος από την πίστη στην ιδεολογία του. Δίπλα του άνθρωποι κάθε ηλικίας, φύλου και μορφωτικού επιπέδου, περιμένουν το μοιραίο και καρτερούν τη λευτεριά. Ελπίζουν κάθε μέρα, που ξημερώνει κι υπομένουν τα βασανιστήρια και την ατίμωση. Τα χρόνια όμως περνούν. Κάποιοι, λίγοι, λυγίζουν. Οι υπόλοιποι έχουν τη συνείδησή τους καθαρή, κερδίζουν την υστεροφημία τους και μπαίνουν στο πάνθεον της ιστορίας με χρυσά γράμματα.

Το μυστικό είναι, να είσαι φτιαγμένος από ατσάλι, σφυρηλατημένος να αντέξεις, να μην σε κερδίσει ο φόβος, ακόμα κι όταν το πιστόλι σε σημαδεύει ή σε ακουμπάει στον κρόταφο. Η πιο χαρακτηριστική ατάκα είναι το " ελάτε να μου χτενίσετε τα @@@@ ". Δείχνει το μεγαλείο των αντρών εκείνης της εποχής. Έχουν αναχθεί προς κάτι εξιδανικευμένο. Είναι νικητές μέσα τους. Υπάρχει όμως στον πόλεμο νικητής κι ηττημένος;

Τεχνικά, το παιχνίδι του φακού, πάνω στον Ανδρέα Κωνσταντίνου, που υποδύεται τον Ναπολέοντα είναι υποδειγματικό. Φέρνει στο μυαλό κάτι από Λάζλο Νέμες και Γιο του Σαούλ. Κι εκεί είδαμε τα αίσχη των Γερμανών, στα στρατόπεδα συγκέντρωσης, με μία διαφορετική ματιά. Ένα λεπτό θέμα κι άκρως επίκαιρο, καθώς σήμερα, ανήμερα 28ης Οκτωβρίου, γιορτάζουμε την επέτειο της απελευθέρωσης από τους κατακτητές. Από κοντά κι η μουσική, που δένει άρτια με την εικόνα. Τhe boy δημιουργεί κάτι σύγχρονο, που αλληλεπιδρά υποδειγματικά με το παλιό και δένουν αρμονικά. Σα να έπρεπε να συναντηθούν.

Το κάστινγκ είναι ολοκληρωμένο. Ο πρωταγωνιστής αποτελεί και την αποκάλυψη. Ιώβεια υπομονή, αίσθηση του χρέους και συναίσθηση της ευθύνης απέναντι στο σύνολο. Δε θα λυγίσει σε καμία στιγμή κι ας είναι οι πειρασμοί πολλοί και γλυκείς. Από την άλλη ο Γερμανός διοικητής, Καρλ Φίσερ παρουσιάζεται ως άνθρωπος με τρωτά σημεία. Έχει αισθήματα. Σκληρός Ναζί, δε διστάζει να χτυπήσει αλύπητα, ακόμα και κοπέλα, προσπαθεί όμως να εξηγήσει στους ανωτέρους του, πως είναι υπερβολική η εκτέλεση 200 ανθρώπων. Η ψυχολογική μάχη των δύο και το παιχνίδι κυριαρχίας καθηλώνει.

Η αυταπάρνηση, η αγάπη, ο εγωισμός σε ένα κινηματογραφικό σημείωμα. Ο χορός και το γλέντι δηλώνουν την υπερήφανη, αδούλωτη ελληνική ψυχή με τον πλέον εμφατικό τρόπο. Κάποιοι αντίκρισαν τον θάνατο κατάματα, με το βλέμμα ψηλά, γιατί κέρδισαν τη συνείδησή τους καθαρή. Έκαναν το χρέος τους για την πατρίδα κι απλά αναπαύτηκαν, ηρέμησαν, ξεκουράστηκαν, σίγουροι πια, πως η ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ πλησιάζει ...

Μία ταινία, που προκαλεί συγκίνηση και μας ενημερώνει για όσα βίωσαν πολλοί από τους παππούδες μας. Μπορεί για εμάς να φαντάζει μακρινό, είναι όμως μία σκληρή, αποτρόπαια πραγματικότητα. Ο πόλεμος αποκτηνώνει. Δεν έχει σημασία σε ποιο μέτωπο είσαι. Ο κανόνας είναι απόλυτος. Η εξουσία, η δύναμη, κάνουν τον νόμο της ζούγκλας να εφαρμόζεται, με αποτέλεσμα τα εγκλήματα. Κι είναι καλό κάποιος να συνδυάσει την προβολή με την ημέρα, διότι όποιος ξεχνάει την ιστορία του, δεν έχει μέλλον ...

Loveless (Χωρίς αγάπη)

Ο Αντρέι Ζβιάνγκιτσεφ είναι ένας από τους κορυφαίους Ρώσους σκηνοθέτες. Αρέσκεται να στήνει πορτραίτα κατατρεγμένων ανθρώπων και να κάνει σινεμά με κοινωνικοπολιτικό χαρακτήρα, αφήνοντας σαφείς αιχμές για όσους κινούν τα νήματα κι ορίζουν τη μοίρα των πολλών. Μετά την Επιστροφή, την Αποξένωση, την Έλενα και το Leviathan, το Loveless τάραξε τις Κάννες και κέρδισε το Βραβείο της Επιτροπής, ενώ αποτελεί και την επίσημη υποψηφιότητα της Ρωσίας, για το OSCAR ξενόγλωσσης ταινίας.

Ο Μπόρις κι η Ζένια είναι εγκλωβισμένοι σε έναν αποτυχημένο γάμο. Καρπός τους, ο μικρούλης, Αλιόσα, που γίνεται συνεχώς μάρτυρας ενδοοικογενειακής βίας κι αψιμαχιών μεταξύ των γονέων, που θεωρούν ως λάθος, που σημάδεψε ανεξίτηλα τη ζωή τους τη γέννηση του μονάκριβου γιου τους. Κι οι δύο έχουν χαράξει νέους δρόμους και το 12χρονο αγγελούδι αποτελεί βάρος. Δε νοιάζονται για την τύχη του. Δε θέλουν όμως, ο χωρισμός να έχει αρνητικό αντίκτυπο στη καθημερινότητά τους. Ο σύζυγος κρύβεται από τον χριστιανό φονταμελιστή εργοδότη του, για να μη χάσει την καλή θέση κι η γυναίκα του, θέλει ξορκίσει τα φαντάσματα, που κατέστρεψαν τα ομορφότερα χρόνια της ζωής της.

Μία αφόρητα τοξική ατμόσφαιρα. Απόλυτη διάβρωση των δεσμών και κατάλυση των αξιών. Μία ανάγκη ικανοποίησης του φαίνεσθαι και μία ιεράρχηση λάθος προτεραιοτήτων. Μία πόλη, μία χώρα, ένας κόσμος χωρίς αγάπη. Εξαφανίζονται, βουλιάζουν, βαλτώνουν. Ο υλικός ευδαιμονισμός κυριαρχεί. Ακριβή ζωή, Μέσα κοινωνικής Δικτύωσης, σέλφι κι ένας κόσμος, που απ΄ άκρη σε άκρη νυχτώνει. Δε βρίσκεις ελπίδα. Μία επίγεια κόλαση. Δεν υπάρχει χρόνος. Όμως, " δεν μπορείς να ζήσεις, χωρίς αγάπη ". Μένει επιλογή στο παιδί; Πώς θα διαχειριστεί αυτές τις δύσκολες στιγμές;

Το χιόνι πέφτει. Το βάρος μεταφέρεται στη ψυχή του θεατή. Παράλληλες σχέσεις, ικανοποίηση των εγώ και μία υπενθύμιση παρουσίας, μέσω της απουσίας, που κινεί τα νήματα και προωθεί την πλοκή. Ένα φιλμ γεμάτο συμβολισμούς. Μία συνεχής προσπάθεια του θεατή να αποκωδικοποιήσει τα μηνύματα, που λαμβάνει. Ο φόβος, η καχυποψία, η αποξένωση κι όαση αισιοδοξίας μία εθελοντική ομάδα, ικανή να αγωνιστεί για να διορθώσει τα λάθη και τα κακώς κείμενα μίας ολόκληρης κοινωνίας.

Οι πρωταγωνιστές σκιαγραφούνται υποδειγματικά. Στο τέλος, κατανοούμε ειδικά τον Μπόρις και τον βλέπουμε με μία πιο θετική ματιά, παρά τα πολλά του λάθη. Η φωτογραφία δένει αρμονικά. Ένα κρύο, ένα άδειο, από συναισθήματα κι όχι μόνο, τοπίο. Η αγάπη είναι ό,τι σημαντικότερο, μαζί με την υγεία. Μία αναζήτηση με αμφίβολο αποτέλεσμα κι η ζωή απλά συνεχίζεται ...

Ένα αριστούργημα που σε καθηλώνει. Πότε θα τελειώσει ο πόλεμος; Ένα αναπάντητο ερώτημα. Οι συνέπειες της κατάστασης σε ένα φίλμ δύο ωρών, που σε κάνει να δακρύσεις και να σκεφτείς τις προεκτάσεις, που βαθίζουμε, καθώς το μήνυμα είναι διαχρονικό κι οικουμενικό. Για όλες τις ηλικίες ενηλίκων, μία από τις κορυφαίες ταινίες της χρονιάς ...

Η άλλη όψη της ελπίδας

Ένα παραμύθι, μία πραγματικότητα ονειρική ξετυλίγεται μπροστά στα μάτια μας στη νέα ταινία του Άκι Καουρισμάκι, που αποτελεί το δεύτερο μέρος της τριλογίας του Φιλανδού σκηνοθέτη, μετά το Λιμάνι της Χάβρης. Δύο αντιφατικά πορτραίτα απόκληρων (losers) της κοινωνίας. Ένας Σύριος πρόσφυγας κι ένας Βορειοευρωπαίος, αντιφατικός με τα πρότυπα που τον συνδέουν, εγκλωβισμένος στα απωθημένα του,  διδάσκουν ήθος, σε μία αποθέωση της ανθρώπινης δύναμης και των ιδανικών, που τείνουν να εξαλειφθούν στην εποχή μας.

Ο Καλέντ φτάνει στο Ελσίνκι, διαφεύγοντας την τελευταία στιγμή από την επίθεση σκίνχεντ στην Ουγγαρία. Αναζητεί νομότυπα μία νέα αρχή, μία καινούρια ζωή, αλλά η κοινωνία δε μοιάζει έτοιμη να τον (απο)δεχτεί και να τον αφομοιώσει. Οι Αρχές τον απορρίπτουν, αλλά αυτός είναι αποφασισμένος να ζήσει. Την ίδια ώρα, ο Βίλκστρομ, ο έτερος πρωταγωνιστής, εγκαταλείπει τη σύζυγό του, αφήνει τη δουλειά του κι αποφασίζει να κάνει το όνειρό του πραγματικότητα. Η τύχη είναι σύμμαχος στην προσπάθειά του κι αγοράζει ένα εστιατόριο, που καλείται άμεσα να συμμορφώσει.

Κάτι από ταινία εποχής, από την Αμερική του 50΄, με τη μουσική (rock n roll) να διαδραματίζει ρόλο κλειδί στην εξέλιξη της πλοκής και το λεπτό χιούμορ να μας οδηγεί σε μία ποιητική κωμωδία, με αιχμές για το σήμερα, τα χρεοκοπημένα πολιτικά συστήματα και την αδυσώπητη Ευρώπη, που έχει ξεχάσει τις αξίες του παρελθόντος, που ένωναν του ανθρώπους. Μία παρακμή δίχως όρια, που εκφράζεται ποικιλοτρόπως. Σουρεάλ σκηνικά, δυνατές εικόνες, κλιμακούμενη δράση συνθέτουν το μωσαικό ενός αριστοτεχνικού έργου.

O ίδιος ο σκηνοθέτης τονίζει πως, αυτή την ταινία τη γύρισε ξεμέθυστος, γιατί ήθελε να είναι ακριβής. Τις πιο τρελές του ταινίες άλλωστε, υποστηρίζει πως τις δημιούργησε νηφάλιος. Στόχος του ήταν μία ισορροπία ανάμεσα στην ακρίβεια και πράγματα τολμηρά. Το σινεμά δεν είναι σκέτη διασκέδαση. Στη Φιλανδία οι άνθρωποι αντιμετώπισαν τους πρόσφυγες φιλικά, όχι όμως και το κράτος. Και έκλεισε με τη μυθική απάντηση σε ερώτηση για το αν υπάρχουν άνθρωποι σαν κι αυτόν στη χώρα του, " υπάρχουν άνθρωποι; ", όντας πλέον μόνιμος κάτοικος Πορτογαλίας.

Θίγονται μείζονα ζητήματα και προβλήματα της εποχής. Πρώτα απ΄όλα το προσφυγικό, ο πόλεμος, τα άδικα θύματα στο βωμό των συμφερόντων, ο ρατσισμός, η εκμετάλλευση των δουλεμπόρων, η αξία της φιλίας, η ευγένεια, η εργατικότητα κι  όλα αυτά σε ένα φιλμ 90΄. Δύο μοναδικές ερμηνείες από τους Sherwan Ηaji και Sakeri Κuosmanen και συνολικά μία τεράστια επιτυχία φεστιβαλικής ταινίας, δείγμα της οξυδέρκειας του Καουρισμάκι, που αξιοποιεί τα στοιχεία με βέλτιστο τρόπο.

Ύμνος στην αλληλεγγύη και τη βοήθεια, δίχως ίχνος ανταπόδοσης στο βάθος. " Κάνε το καλό και ρίξτο στο γιαλό ", όπως έλεγε κι ο θυμόσοφος ελληνικός λαός. Κι όλα αυτά με απλότητα, δίχως διδακτισμό, σαν να είναι απλά το φυσιολογικό. Αυτό είναι. Μοναδικό ίχνος της παγκοσμιοποίησης, η κουζίνα. Το αστείο σκηνικό του εστιατορίου, που αλλάζει συνεχώς status, προκειμένου να ορθοποδήσει. Έχει ο κόσμος μας σχέση μ΄όλα αυτά που βλέπουμε;

Η ελευθερία σε κυρίαρχο φόντο. Ο κυνισμός κι η ψυχρότητα ενός κόσμου σε σύγκρουση με την ευαισθησία και την καλή καρδιά, που είναι στον άνθρωπο, ανεξαρτήτου, που θα γεννηθεί. Ελπιδοφόρα μηνύματα με διαχρονική χροιά, αισιοδοξία κι ένα ερωτηματικό, καπνίζοντας, στο φινάλε ... Ποιος θα είναι ο επόμενος σταθμός;

120 χτύποι το λεπτό

Ο Ρόμπεν Καμπίγιο επιστρέφει στην μεγάλη οθόνη, μετά " τα αγόρια από τα Ανατολικά ", με μία ταινία που τάραξε τις Κάννες, πήρε το Βραβείο FIPRESCI, αλλά κι αυτό της Επιτροπής και θίγει αληθινά, επίκαιρα κοινωνικά ζητήματα. Αποτελεί την επίσημη υποψηφιότητα για το OSCAR ξενόγλωσσης της Γαλλίας. Με πολιτική χροιά, προσπαθεί να αφυπνίσει συνειδήσεις και να δώσει ένα μήνυμα της νίκης του καλού, που μέχρι να λάμψει απαιτεί πολλές πολλές θυσίες.

Βρισκόμαστε στο 1989, μία εκρηκτική ακτιβιστική ομάδα, η ACT UP, μέλος της οποίας ήταν κι ο σκηνοθέτης αποφασίζει να ξεκινήσει έναν αγώνα, προκειμένου να ενημερώσει ολόκληρη τη χώρα για το ΑΙDS και τους κινδύνους, που κρύβει. Δε διστάζει να βάψει με αίμα, ακόμα και τον Σηκουάνα για να ταρακουνήσει τους πολίτες. Για τα μέλη της, είναι στόχος ζωής.

Μέσα σε μία περιπλάνηση, περίπου τριών ωρών, γινόμαστε κομμάτι του προβλήματος, ταυτιζόμαστε με τους πρωταγωνιστές και θέλουμε κι εμείς να αγωνιστούμε για έναν κόσμο καλύτερο, με αξίες κι ιδανικά. Με αμεσότητα, με ένταση, με λυρικότητα κερδίζει τον θεατή. " οι στάχτες μου είναι για τη μητέρα μου ". Πόσο δύσκολο να βλέπεις κάποιον να πεθαίνει και να αντιλαμβάνεσαι πόσο σημαντικό αγαθό είναι η υγεία.

Δεν μένω στις έντονες σεξουαλικές στιγμές, μεταξύ ατόμων του ίδιου φύλου. Αυτή είναι μία πολύ ρηχή προσέγγιση. Αντίθετα είδα τον αργό θάνατο, ενός παιδιού της ηλικίας μας. Αντίκρισα ολόκληρη τη διαδρομή. Με άγγιξε, με ράγισε, με σοκάρισε. Από τον αγώνα, τον χορό, την παραίτηση (" είμαι θετικός, αυτό κάνω στη ζωή μου "), τη συνειδητοποίηση και το επίπονο τέλος.

Άνθρωποι κάθε ηλικίας μόνοι. Με στηρίγματα ομοιοπαθείς. Ελάχιστοι έχουν πια δίπλα τους, τις οικογένειάς τους. Ένας ένας αποδημούν, νικημένοι από μίας από τις μεγαλύτερες μάστιγες της εποχής. Αποφεύγονται έντεχνα οι μελοδραματισμοί. Κάθε τέλος, αποτελεί μία νέα αρχή, για τον αγώνα και την αέναη προσπάθεια του group. Μία ηχηρή απάντηση για την ομοφοβική παγκόσμια κοινότητα, την κρατική αδιαφορία και τα συμφέροντα των μεγάλων φαρμακευτικών εταιρειών.

Με εξαιρετική μουσική, που σε σαγηνεύει, όπως οι μελωδίες της σειρήνας και σε κάνει κομμάτι του έργου. 120 χτύποι, όπως οι 124 της House Music, σήμα κατατεθέν της εποχής. Μου έφερε στο μυαλό, άλλο ένα σπουδαίο έργο, με ανάλογο θέμα κι αντίστοιχη μουσική. Τα " σταράκια " (Chucks των Gerhard Ertl & Sabine Hiebler) που είδαμε στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης πριν δύο χρόνια.

Μία ποιητική αφήγηση για τις αναμνήσεις και το σήμερα, το τότε και τώρα, που άνθρωποι δίπλα βίωσαν και βιώνουν. Δεν έγινε άδικα πρωτοσέλιδο στη Federation. Είναι μία ταινία για όλους. Δεν έχει όρια. Πρέπει όμως ο θεατής να τη δει δίχως παρωπίδες, μη αποδεχόμενος στερεότυπα και προκαταλήψεις. Ποιος θα είναι ο επόμενος;

Μία ταινία, που στη θέση του AIDS, θα μπορούσε να είναι ο καρκίνος, ή κάποια άλλη σοβαρή ασθένεια. Πρέπει όμως για να σε κερδίσει να ξεφύγεις από το είναι, την εικόνα και να εμβαθύνεις στο φαίνεσθαι, την ουσία. Ίσως εκεί να φανεί και πόσο άνθρωπος είσαι ...

How to steal a chair

Μία ιδιαίτερη συλλογή κι η απεικόνιση του πορτραίτου ενός ιδιαίτερου ανθρώπου αποτελούν το αντικείμενο του ντοκιμαντέρ του Κωνσταντίνου Καμπούρογλου, που θα προβληθεί στα πλαίσια των 52ων Δημητρίων, σε μία αβάν πρεμιέρ την προσεχή Τρίτη στις 20:00 στο Ολύμπιον. Ένα έργο για τη Θεσσαλονίκη και τους ρομαντικούς, που αρνούνται να παραιτηθούν από τις αξίες και τα ιδανικά τους κι αγωνίζονται με μανία για το " κτήμα " τους.

Η ιστορία ξεκινάει πολλά χρόνια πριν, με την πολιτιστική ενηλικίωση της πόλης. Η ευρεσιτεχνία κι η πρωτοτυπία του Στέργιου Δελιαλή, τον έκαναν γνωστό. Το όραμά του, βήμα βήμα έγινε πραγματικότητα και γνώρισε καθολική αποδοχή. Το μουσείο Design της, ήταν πλέον γεγονός. Η διαδικασία απόλυτα ευεργετική. Ο ίδιος, όντας όμως διορατικός, ήθελε μία μόνιμη στέγη, ώστε να μην περάσει σαν ένα όμορφο όνειρο, σαν μία υπέροχη ανάμνηση, για όσο η Νύφη του Θερμαικού ήταν Πολιτιστική Πρωτεύουσα της Ευρώπης.

Ένας σύγχρονος, Δον Κιχώτης. Ένας επαναστάτης, δίχως ακρότητες και προκλήσεις. Ξαφνικά τα εκθέματα, βρέθηκαν σε αποθήκες και το " μουσείο " στον αέρα, άστεγο πια. Βρέθηκε αντιμέτωπος με τη γραφειοκρατία και τον κρατικό μηχανισμό. " Ό,τι λέγεται στην Έκθεση, γίνεται; Αυτή είναι η Ελλάδα! ". Οι γνωστές παθογένειες της Ελλάδας.

«Από χρόνια ήθελα να κάνω μια ταινία με θέμα τον Στέργιο Δελιαλή και το χαμένο του Μουσείο. Δεν ήθελα, όμως, απλά να αφηγηθώ ποιος έκανε τι (και ποιος φταίει). Αυτό που με ενδιέφερε ήταν ο Στέργιος ως στάση ζωής: ένας εμπνευσμένος, συγκεντρωτικός και ανένδοτος απόστολος του design, ο οποίος αδυνατεί να αποκλίνει από τις επιλογές του. Το όραμά μου ήταν να σκιαγραφήσω αυτό το ιδιαίτερο πνεύμα, ώστε να αποτυπώσω τη σημασία του έργου του Δελιαλή», τονίζει ο ίδιος ο σκηνοθέτης.

Ένας άνθρωπος που αφιέρωσε τη ζωή του, ψυχή και σώματι στην ιερή συλλογή, αγάπησε κάθε μέρος της σαν παιδί του. " κάναμε λειτούργημα, σώσαμε την καρέκλα". Και φτάνει σε οριακά σημεία. " Δεν υπάρχει ελπίδα. Ελπίδα να πηδήξω από το μπαλκόνι ". Δίπλα του πάντα, η σύζυγός του και φίλοι του, πιστοί συνοδοιπόροι.

Αξίζει να το δει ο καθένας. Για το πάθος αυτού του ανθρώπου, για την καθαρότητα της ματιάς του και τον εξαγνισμό της ψυχής του. Αρνήθηκε να γίνει ένα με το ρεύμα της εποχής. Επίσης, για τις εικόνες μίας διαφορετικής Θεσσαλονίκης. Και βεβαίως για την ικανότητα να επιστρέφει πάντα, αθόρυβα, στον τόπο του εγκλήματος.

" Καληνύχτα και καλή τύχη " ...

Μετά την προβολή του ντοκιμαντέρ θα ακολουθήσει συζήτηση με τους Γιάννη Μπουτάρη, Στέργιο Δελιαλή, Κωνσταντίνο Καμπούρογλου, Δημήτρη Φράγκο, Τέλλο Φίλη. Τη συζήτηση θα συντονίσει ο Άρης Δημοκίδης.

Η είσοδος στην εκδήλωση είναι ελεύθερη

Παράδεισος

Ο Andrey Konchalovsky επέστρεψε στη Βενετία και μετά το 2014 και το " Οι λευκές νύχτες του ταχυδρόμου ", στα 80 του χρόνια καταπιάνεται με το ευαίσθητο θέμα του Β΄Παγκοσμίου Πολέμου. Από τη δική του σκοπιά. Προσπαθεί να μη δώσει δίκιο σε κανέναν, από τους τρεις βασικούς ήρωες. Αφήνει τον θεατή σε ρόλο δικαστή και δίνει τροφή για περαιτέρω σκέψη. Από την επιρροή του Τσέχωφ και τον " Θείο Βάνια " το 1971, στη Σιβηριάδα το 1979, στο Χόλιγουντ το 1985 και το " Τρένο της Μεγάλης Φυγής " και τώρα στον Παράδεισο, με τα 16 κερδισμένα, Βραβεία μέχρι στιγμής.

Για ποιον παράδεισο όμως μιλάμε; Η ταινία ξεκινάει με τον τίτλο να πέφτει πάνω από ένα φόντο μίας επίγειας κόλασης, μίας φυλακής. Άκρως αντιφατικό. Η Όλγα, μία Ρωσίδα μετανάστρια και μέλος της Γαλλικής Αντίστασης, έχει συλληφθεί, ο Ζιλ, Γάλλος αστυνομικός, συνεργάτης των Ναζί σε πρώτη φάση και ο Χέλμουτ, υψηλόβαθμος αξιωματικός των SS, σε δεύτερη, συνθέτουν το παζλ των πρωταγωνιστών. Τρεις άνθρωποι, διαφορετικές γλώσσες και κουλτούρα, απλά πιόνια, υπηρετώντας συμφέροντα ισχυρών. Θυσία στον βωμό ιδεολογιών.

Σε έναν πόλεμο, δεν υπάρχουν νικητές κι ηττημένοι, παρά μόνο το Κακό, που κυριαρχεί. Στην περίπτωση μας, εύστοχα, αποφεύγονται οι φρικαλεότητες, που έχουν κορεστεί κι έχουμε μία ιστορική αναδρομή, μία ψυχολογική σφυγμομέτρηση, τον φόβο, το βασικό όπλο των δυνατών, να κυριαρχεί κι από την άλλη τον έρωτα, το πάθος, που είναι ικανά να ενώσουν τους ανθρώπους. Βρίθει οξύμωρων σχημάτων κι εικόνων, που προκαλούν απορία, για τα όρια μας, ως είδος.

Η κάμερα καρφωμένη στα πρόσωπα των πρωταγωνιστών, κάνει το φιλμ ζωντανό, παραστατικό, σαν μία κατάθεση. Του δίνει ντοκιμαντεριστικό χαρακτήρα. Τους κυνηγούν οι τύψεις, οι ερινύες, οι σκιές για όσα έκαναν, όσα εφιαλτικά βίωσαν κι όσα δεν κατάφεραν. Κριτής, ο θεατής. Τα έχουν χάσει πλέον όλα. Ο χρόνος δε γυρίζει πίσω. Μία θέση στο Πάνθεον, η υστεροφημία, ίσως να είναι η μοναδική " ανταμοιβή, για όσους το αξίζουν.

Ένα φιλμ, που αν σκεφτεί κανείς λίγο βαθύτερα είναι άκρως επίκαιρο. Με τον φασισμό να ανθίζει και πάλι στην πολύπαθη Ευρώπη. Πάντα σε ασπρόμαυρο φόντο, όπως του αρμόζει, καθώς η Νύχτα, μας έχει πλακώσει και δεν λέμε να κατανοήσουμε, πως μόνο η Αλληλεγγύη κι ο Πολιτισμός, είναι ικανές (αξίες) να δώσουν λύση από το αδιέξοδο και τον σύγχρονο Μεσαίωνα.

Σπουδαία η ερμηνεία του Κρίστιαν Κλάους, στον ρόλο του Χέλμουτ. Eγκλωβισμένος στο προσωπικό του γολγοθά. Μορφωμένος, άνθρωπος, που χάθηκε στην πορεία, παρασύρθηκε, αλλά το πνεύμα του δεν τον αφήνει να ησυχάσει. " Δεν υπάρχει Παράδεισος, χωρίς Κόλαση ". Ο μονόλογός του αποτελεί ένας είδος κάθαρσης των αμαρτιών του. Κοντά του, η Yuliya Vysotskaya (Όλγα), σύζυγος του Κοντσαλόφσκι, σε έναν πολυδιάστατο ρόλο. Δεν θα αντέξει όμως ο νους της, τα απανωτά σοκ και την ποικιλόμορφη βία. Θα διαλυθεί. Δεν της μένει πια ελπίδα. " Πόσο γρήγορα το ζώο, γίνεται άνθρωπος, γυναίκα ", αλλά ...

Η γενιά μας μπορεί να βιώνει δύσκολες συνθήκες στην καθημερινότητά της. Ειδικά στην Ελλάδα. Δεν έζησε όμως πόλεμο, με αυτήν την μορφή. Το κοντράστ τη μεγάλη ώρα της " απόδρασης ", σπάει καρδιές. Τι θα έλεγε άραγε ο Τσέχωφ, αν ήξερε τι συμβαίνει στον κόσμο, όπως εύστοχα διερωτάται ο σκηνοθέτης. Ένα αντιπολεμικό άσμα, με ποιητικότητα και λυρισμό, που πρέπει να δει ο καθένας, διότι όποιος δε γνωρίζει την ιστορία του, απλά δεν έχει μέλλον ...

Aκόμα κρύβομαι για να καπνίσω

Περίπου ένα χρόνο πριν, στο 57ο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης, είχαμε την ευκαιρία  να παρακολουθήσουμε το " Ακόμα κρύβομαι για να καπνίσω ", που συνδέεται άμεσα με την πόλη  μας, καθώς το μεγαλύτερο μέρος των γυρισμάτων έγινε εδώ, στο Μπέη Χαμάμ. Mία Ελληνό-Γαλλό-Αλγερινή παραγωγή (M.Gravas). Η Rayhana Obemeyer είχε σκηνοθετήσει αρχικά το έργο για το Θέατρο, το βλέπουμε τώρα και στον Κινηματογράφο και το κοινό, το επικρότησε με το Βραβείο του.

Σε μία εποχή που ολοένα και περισσότερος λόγος γίνεται για το Ισλάμ και τα εγκλήματα των Τζιχαντιστών στον βωμό του " Ιερού Πολέμου ", στην επιφάνεια έρχεται η υποβαθμισμένη θέση της γυναίκας σε μία ανδροκρατούμενη-Θεοκρατούμενη κοινωνία και μεταφερόμαστε νοερά στο 1995. Στο Χαμάμ όμως, κανείς δεν μπορεί να τις αγγίξει. Είναι ένας χώρος μόνο γι΄αυτές. Εκεί μπορούν να εξωτερικεύσουν τα εσώψυχά τους και να μοιραστούν τις αμαρτίες τους, μακριά από το επικριτικό βλέμμα του ισχυρού φύλου.

Το φιλμ ακροβατεί συνεχώς, ανάμεσα σε έννοιες όπως η ελευθερία κι η καταπίεση, το γέλιο κι ο πόνος, η υποταγή κι η επανάσταση, ενώ υπάρχει και το οξύμωρο του κλειστού χώρου, που συνεπάγεται λύτρωση κι απελευθέρωση. Μόλις εξέλθουν, γνωρίζουν καλά, πως θα επιστρέψουν στην σκληρή καθημερινότητα. Μία ζωή, γεμάτη πρέπει, που τα θέλω πρέπει να μείνουν φυλακισμένα και να δημιουργηθούν απωθημένα. Η χειραφέτηση της μοίρας, από κάποιους που αποφασίζουν κατά το δοκούν κι αυτές ως άμοιρα όντα πρέπει να υπακούσουν. Όλα αυτά εν έτει 2017.

" Η ιστορία υπήρχε ήδη στο κεφάλι μου κι ήθελα να βγει, ήθελα να μοιραστώ όλα όσα έζησα στην Αλγερία. Ήλπιζα ότι θα μπορούσα να κάνω κάτι με αυτό το έργο, αλλά δεν είχα αυταπάτες. Την ίδια στιγμή που η Μισέλ έψαχνε το χαμάμ, έψαξα κι εγώ στο ίντερνετ με λέξη κλειδί «το πιο όμορφο χαμάμ του κόσμου» και αυτό που βρήκα πρώτο, ήταν αυτό της Θεσσαλονίκης (Λουτρά Παράδεισος). Ήταν γραφτό να γίνει. Η ταινία φυσικά δεν έχει παιχτεί στην Αλγερία, αν και στην Τυνησία, όπου παίχτηκε είχε μεγάλη επιτυχία. Να είστε σίγουροι, δεν θέλει να προσβάλει κανέναν, δεν θέλει να είναι εμπρηστική, είναι μια ταινία που θέλει να είναι αληθινή, ειλικρινής ", τονίζει η ίδια η σκηνοθέτης και σεναριογράφος.

Στα δικά μου μάτια, η ταινία ξεφεύγει από τα στενά όρια του Ισλάμ. Γιατί κι εμείς οι Χριστιανοί, " ακόμα κρυβόμαστε για να καπνίσουμε ". Κι αν θέλετε κι οι άντρες κι οι γυναίκες. Από σεβασμό στους γονείς, από φόβο για τις αντιδράσεις τους και τον περίγυρο. Αυτό συμβαίνει. Το ζούμε. Και φυσικά όχι μόνο για να καπνίσουμε. Είναι κατάσταση που έχει διαμορφωθεί.

Η ερμηνεία της Χιάμ Αμπάς ("Μόναχο"), στον ρόλο της Φατίμα, δίνει ξεχωριστή αξία στην ταινία. Κοντά της άλλες γυναίκες, που η καθεμιά προσδίδει κάτι ξεχωριστό, ώστε να συμπληρωθεί το παζλ. Σε διαφορετικές ηλικίες, από διαφορετικό κοινωνικό επίπεδο, με άλλες απόψεις κι ιδιότητες συνυπάρχουν κι επικοινωνούν. Ρεσιτάλ ερμηνειών. H φωτογραφία της Ολυμπίας Μυτιληναίου, ενεργοποιεί την όραση κι οι αισθήσεις αλληλεπιδρούν, θέτοντας το σώμα σε εγρήγορση.

Και το φινάλε αφήνει ερωτηματικά. Mία τραγωδία, μία θυσία είναι ικανή να φέρει ένα καλύτερο αύριο; Έχει τη δύναμη η ταινία να σε κάνει πραγματικά κομμάτι της; Τότε ναι είναι σπουδαία. Η θεατρικότητα ξεχειλίζει. Το ίδιο κι η δύναμη του ανθρώπου να κερδίσει, όσα αξίζει. Άρωμα Ανατολής και Μεσογείου, πολιτικοκοινωνικό σινεμά, που έχει ανάγκη η εποχή ...

Στο τέλος του τουνέλ

Ο 44χρονος Ροντρίγκο Γκράντε επιστρέφει στην μεγάλη οθόνη με μία Αργεντινό-Ισπανική παραγωγή. Αυτή τη φορά όχι με κωμωδία («Rosarigasinos» 2001-15 διεθνή Βραβεία), αλλά με ένα ψυχολογικό θρίλερ, ικανό να ταράξει το θεατή. Ο τίτλος άλλωστε, από μόνος του γεννά εξ΄αρχής την απορία: τι κρύβεται στην άκρη του τούνελ; Μέσα σε ένα απόλυτα κλειστοφοβικό φόντο, οι ανατροπές συνεχείς, διαδέχονται η μία την άλλη, μέχρι το φινάλε, που απογειώνει το φιλμ κι οδηγεί στη λύτρωση. 

Ένας μοναχικός πλέον άντρας, ζει (απο)κλεισμένος μέσα στο τεράστιο σπίτι του, καθηλωμένος στο αναπηρικό του αμαξίδιο. Το παιχνίδι της μοίρας τον έφερε αντιμέτωπο με το πιο σκληρό της πρόσωπο. Έχασε την οικογένειά του σε τροχαίο και παλεύει να ορθοποδήσει. Ξαφνικά στη ζωή του μπαίνουν μία άλλη γυναίκα, η Μπέρτα κι η ανήλικη κόρη της, η Μπέτυ. Νοικιάζουν τη σοφίτα. Αναγκασμένοι να συζήσουν και να συνυπάρξουν στο ίδιο σπίτι, αναπτύσσεται μία πολυεπίπεδη σχέση σε διπλό ταμπλό. Από τη μία ο Χοακίν κι η Μπέρτα έρχονται πιο κοντά, από την άλλη η χιλιοταλαιπωρημένη, φοβισμένη, Μπέτυ βρίσκει το αγνό, στο πρόσωπο του γέρικου σκύλου, Κασιμίρο. Άλλωστε ο θυμόσοφος ελληνικός λαός το έλεγε από παλιά, " o σκύλος είναι ο καλύτερος φίλος του ανθρώπου ".

Το κυρίαρχο όμως σκηνικό έχει στηθεί στο υπόγειο. Εκεί εκτυλίσσεται η πλοκή. Η κάμερα, που τοποθετεί ο πρωταγωνιστής στον τοίχο, εγκλωβίζει κι εμάς τους θεατές. Δεν βλέπουμε πουθενά το Μπουένος Άιρες. Βρισκόμαστε μέσα στη δράση, η αδρεναλίνη ανεβαίνει. Θα τα καταφέρει, κόντρα σε όλα τα απρόοπτα; Η δυσκολία διαχείρισης της κατάστασης είναι δεδομένη. Πρέπει να πράξει κάτω από άκρα μυστικότητα, ειδικά από τη στιγμή, που καταλαβαίνει πως τελεί υπό κατασκοπία.

Μεγάλος πρωταγωνιστής ο Λεονάρντο Σπαράλια, που γνωρίσαμε στις Ιστορίες για Αγρίους, το 2014. Συμβολίζει τη δύναμη του ανθρώπου και την αέναη προσπάθεια, σε έναν κόσμο, που δεν υπάρχει πλέον ηθική. Χρειάζεται και τύχη για να ξεπεράσει τον κυκεώνα των προβλημάτων. Εξελίσσεται σε ντέντεκτιβ κι η δικαίωση αποτελεί στόχο ζωής για τον ίδιο. Κοντά του η πληθωρική, Κλάρα Λάγκο, που κερδίζει τα βλέμματα κι ας μην κατάφερε ποτέ να ολοκληρώσει τον χορό της.

Το σασπένς ανεβαίνει, η αγωνία κορυφώνεται. Αφενός, ο ένας χρειάζεται τον άλλον και νιώθει έλξη, αφετέρου το όνειρο της μεγάλης ζωής τους κρατά μακριά. Μέχρι που ... Κι εκεί αλλάζουν όλα. Ο Χοακίν αποφασισμένος να τορπιλίσει το σχέδιο των ληστών και να σώσει το σπίτι του, ρισκάρει τη ζωή του. Είναι αποφασισμένος, να φτάσει μέχρι τέλους. Δε θέτει σε καμία στιγμή σε κίνδυνο τις δύο γυναίκες. Κι όταν μοιάζει να έχει χάσει τη μάχη, η ευστροφία κι η εξυπνάδα του, τον κάνουν να πάρει και πάλι το πάνω χέρι.

Το τέλος μου φέρνει στο μυαλό το Dheepan, τον άνθρωπο χωρίς πατρίδα, του Ζακ Οντιάρ. Μία νέα οικογένεια, δεμένη σαν μία γροθιά, μετά τα όσα έζησαν μαζί, ευτυχισμένη πια, ελεύθερη να ζήσει. Το καλό θα επικρατήσει και μαζί η ελπίδα για έναν καλύτερο κόσμο, με λιγότερη διαφθορά και περισσότερη αλληλεγγύη. Μακάρι να ήταν κι η αδυσώπητη πραγματικότητα, όπως στις ταινίες. Δυστυχώς απέχει ακόμα πολύ ...

Τanna

Από την Αυστραλία με αγάπη για όλο τον κόσμο. Το δίδυμο Mπέντλει Nτιν και Μάρτιν Μπάτλεκ, γνωστοί για τη διαδρομή τους στο ντοκιμαντέρ, αποφάσισαν να κάνουν την πρώτη του ταινία μυθοπλασίας κάπου στον Ειρηνικό, στο κράτος Βανουάτου. Και πέτυχαν να συγκινήσουν, όσους ακόμα στην εποχή μας μπορούν να αφεθούν και να αισθανθούν. Μάλιστα δεν είναι τυχαία τα εφτά μεγάλα Βραβεία, σε Φεστιβάλ όπως της Βενετίας και του Λονδίνου, καθώς κι η υποψηφιότητα για Oscar καλύτερης ξενόγλωσσης ταινίας το 2017.

Εκεί που η γύμνια συμβολίζει την αγνότητα και τα παιδιά τρέχουν παίζοντας αμέριμνα, δύο νέοι αποφασίζουν να αλλάξουν την ιστορία του νόμου Κάστομ και να εισάγουν τη μαγική λέξη του Έρωτα, στο γλωσσάρι των αυτοχθόνων φυλών, που μέχρι τότε έκαναν γάμους με προξενιό, που εξυπηρετούσαν συμφέροντα. Ο Ντάιν κι η Γουάγουα είναι όμως αποφασισμένοι να ζήσουν μαζί ή απλά να μη ζήσουν άλλο. " δε σε αφήνω ", ακούγεται επαναλαμβανόμενα από τη νεαρή. Κι η θυσία τους είναι η νίκη απέναντι στο φόβο, το κακό και το τετριμμένο των παραδόσεων, που συχνά πυκνά ακόμα και στον Δυτικό κόσμο εγκλωβίζει τους ανθρώπους.

Πρόκειται για μία πολυδιάστατη ταινία, που σου φέρνει στο μυαλό συνειρμικά το Σαιξπηρικό δράμα του Ρωμαίου και της Ιουλιέτας, με κοινή μάλιστα κατάληξη. Γιατί τι νόημα έχει η ζωή, αν δεν αγαπήσεις και δεν αγαπηθείς; Αυτός είναι ο Θεός, η αγάπη. Σε συνδυασμό με την υπέροχη απεικόνιση της παρθένας φύσης, το φιλμ απογειώνεται. Να μιλήσουμε για τα ατελείωτα καταπράσινα δάση, το μπλε της θάλασσας, το γαλάζιο των κρυμμένων καταρρακτών ή το Ηφαίστειο Γιαχούλ. Μία εικόνα ίσον χίλιες λέξεις.

Εξαιρετική φωτογραφία, απαλή μουσική, που δίνει τέμπο κι όταν χρειάζεται κλιμακώνει την ένταση. Με αποκορύφωμα όλων, το φιλί των δύο εραστών και τη λάβα, που σηκώνεται στο φόντο, ενισχύοντας την Επανάστασή τους. Ξεπερνούν το ηθικό δίλημμα και φτάνουν μέχρι το τέλος. Εκεί, που δεν υπάρχει επιστροφή, αγκαλιασμένοι, χέρι χέρι. Κι αυτή η γενναία θυσία, θα φέρει την πολυπόθητη Ειρήνη.

Πρόσωπο κλειδί, η παιχνιδιάρα, πανέξυπνη, Σελίν. Η μικρή αδελφή της Γουάγουα. Με αυτήν αρχίζει και μ΄αυτήν τελειώνει η ταινία (σχήμα κύκλου). Κέρδισε την ευκαιρία για ένα καλύτερο αύριο, ενώ κατά διάρκεια είναι συνδεδεμένη με όλα τα σπουδαία γεγονότα (είδε τους δύο νέους να παίζουν, προοικονομία με μανιτάρια, ήταν με τον παππού, όταν τραυματίστηκε, έτρεξε στο Ηφαίστειο στο φινάλε, αψηφώντας την απειλή) και προάγει έμμεσα την πλοκή, με μαεστρικό τρόπο.

Υπάρχουν ακόμα αυτοί οι άνθρωποι. Οι φύλακες της φύσης. Ίσως να είναι οι τελευταίοι, αλλά αξίζουν το σεβασμό μας, καθώς απορρίπτουν πάσης φύσης υλικά αγαθά ( " αντισταθήκαμε στους κατακτητές, είπαμε όχι στον Χριστιανισμό, είπαμε όχι στα χρήματα ") για να υπηρετήσουν με συνέπεια το χρέος που τους κληροδότησαν, από γενιά σε γενιά, με σεβασμό σε αξίες κι ιδανικά. Όπως και στη Λατινική Αμερική και το Περού (Όταν συγκρούονται δύο κόσμοι), αυτοί οι άνθρωποι είναι ελεύθεροι, ειλικρινείς κι η ψυχή, αλλά κι η ματιά τους καθαρή.

Τρομερή εντύπωση μου προκάλεσε, πως όλο το έργο είναι γυρισμένο στη γλώσσα των ιθαγενών, αλλά είναι τόσο παραστατικοί, τόσο γλαφυροί, που με τις κινήσεις και τους ήχους τους, καταλαβαίνεις σχεδόν κάθε τι, πριν τους υπότιτλους. Σαν να έχουν γεννηθεί για να γίνουν ηθοποιοί. Απλοί και ζωντανοί, απαλλαγμένοι από άγχη και επαγγελματικά τουπέ.

Ικανή να αγγίξει τους ανθρώπους κάθε ηλικίας. Από παιδιά δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης, μέχρι τους πρεσβύτερους όλων. Ταξιδέψαμε και μεις, για περίπου δύο ώρες πετάξαμε και μπήκαμε σε θέση πρωταγωνιστή, αναβιώνοντας μία αληθινή ιστορία στη Μεγάλη Οθόνη. Μία από τις καλύτερες ταινίες της χρονιές, που εγκαινιάζει με τον καλύτερο τρόπο, το ξεκίνημα της Κινηματογραφικής περιόδου ...

Το ανεκπλήρωτο

04/09/2017

Κάποτε, στο απέραντο της ανθρώπινης ύπαρξης, εκεί όπου σκέψεις και συναισθήματα συνυπάρχουν και αναπαύονται, κάνανε σύναξη ο Νους, το Πνεύμα και η Ψυχή. Το συνήθιζαν να βρίσκονται στο αγαπημένο τους σημείο. Εξάλλου ήταν ένας δικός τους μοναδικός τρόπος έκφρασης. Ο καθένας τους είχε ένα μέρος της Αληθείας αλλά η Ψυχή έφερε το μεγαλύτερο.

Και λογικό να το φέρει η Ψυχή, αφού κόρη της ήταν η Αλήθεια. Όταν ο Θεός δημιούργησε την Ψυχή, για να την προστατέψει και να μην την βλέπει θλιμμένη επειδή ήταν μόνη της, την ευλόγησε με μία κόρη: την Αλήθεια. Η τελευταία έδειχνε αδιάκοπα τον ορθό δρόμο στην μητέρα της, όσο σκληρός και απόκρημνος και αν ήταν, διότι η Ψυχή είχε το πιο δύσκολο έργο. Αυτό της επιλογής.

Εκείνο το απόγευμα ήταν διαφορετικό από τα υπόλοιπα. Διότι η Ψυχή ήταν θλιμμένη από την γνώση που της προσέφερε η Αλήθεια. Ότι ανάμεσα στον Έρωτα και στην Αθανασία υπήρχε ένα κομβικό σημείο: η απώλεια. Η Αλήθεια είχε πει στην μητέρα της:

«Μητέρα, όπως τα φύλλα του φθινοπώρου πέφτουν για να ξαναγεννηθούν, έτσι συμβαίνει και με την ανθρώπινη ύπαρξη, και δη τον Έρωτα. Η Απώλεια προσφέρει το δώρο της απλόχερα, όχι κακόβουλα αλλά έχοντας ένα μεγαλειώδες σχέδιο, να καταστήσει τον Έρωτα αθάνατο. Μόνο που δεν μπορεί να κάνει την ακόλουθη επιλογή: να καταστήσει τον Έρωτα αθάνατο για πάντα ή να τον αφήσει να κοιμάται αιώνια στην λήθη; Αθάνατος θα είναι γιατί δεν πεθαίνει. Απλός είτε ανθοφορεί είτε κοιμάται. Και την επιλογή αυτή καλείσαι να την κάνεις Εσύ. Ο Θεός δεν θέλησε ποτέ να σου στερήσει το θείο του αυτό δώρο».

Η Ψυχή, βαθειά συλλογισμένη, ρώτησε τον Νου και το Πνεύμα τι να διαλέξει. Ο Νους απάντησε:

- « Εγώ σε συμβουλεύω να επιλέξεις την απώλεια του παρελθόντος. Δεν αξίζει να τον κουράζεις άλλον τον Έρωτα. Άσε τον να κοιμηθεί».

Το δε Πνεύμα είπε:

- «Ψυχή μου, άσε τον Έρωτα να καρπίσει. Ποτέ δεν ξέρεις η απέναντι Ψυχή τι θα θυσιάσει. Και ίσως η απώλεια που θα επιλέξει να είναι ευλογημένη και να οδηγήσει τον Έρωτα στην αιώνια Αθανασία, την μοναδική του ερωμένη».

Η Ψυχή σιώπησε. Ατένισε το αιώνιο, έκλεισε τα μάτια της και προσευχήθηκε.

Και τότε ο Ήλιος ανέτειλε.

                                                                                                                                                 Ανώνυμος