Το άλογο του Τορίνο

Το έργο του σπουδαίου Ούγγρου δημιουργού Μπέλα Ταρ είναι δύσκολο να περιγραφεί σε μερικές σειρές. Η τελευταία του ταινία, "The Turin Horse" αποτελεί ένα υστερόγραφο σχετικά με τη φύση της ανθρώπινης ύπαρξης. Αργυρή Άρκτος και Βραβείο FIPRESCI στο Βερολίνο το 2011, έχοντας στο πλευρό του τον Laszlo Krasznahorkai. Σε γκρι φόντο, απουσία χρωμάτων και των αποχρώσεών τους, όπως ακριβώς είναι η πραγματικότητά μας. Κάποιοι τον χαρακτήρισαν πεσιμιστή, άλλοι δαιμονικό, ο ίδιος όμως πιστός στις αρχές του κάνει σπουδαίο σινεμά με όπλο τη φωτογραφία και τη συνεχή-ασφυκτική κινηματογράφηση που σε εγκλωβίζει.

Η ιστορική αναφορά στον Νίτσε αποτελεί σταθμό και πιο συγκεκριμένα την αφετηρία. Ο αφηγητής όμως μένει στο άλογο. Τι απέγινε; Aυτή η κατακλείδα κάνει την απαιτούμενη σύνδεση γέφυρα με την ταινία. Ένας ηλικιωμένος αγρότης κι η αγαπημένη του κόρη σε μία κατοικία μακριά από τα εγκόσμια. Μία διττή μάχη επιβίωσης. Βιολογικής και ψυχολογικής φύσης. Μία εξαντλητική ρουτίνα σωματικά και νοητικά. Τα βράδια μετά το δείπνο ο πατέρας κοιτάει από το παράθυρο σαν κάτι να περιμένει, μία ελπίδα μία σανίδα σωτηρίας κι η θυγατέρα το ταβάνι με μία πλήρη αποδοχή της μοίρας της ακρωτηριασμένη πνευματικά.

Μέχρι το εικοστό λεπτό οι πρωταγωνιστές δεν μιλούν. Σπασμωδικές κινήσεις και διαδοχικά βλέμματα. Υπόκωφο δράμα για την ματαιότητα της γήινης υπόστασης με έμφαση στη λεπτομέρεια και την πλοκή να ξεδιπλώνεται αργά και για πολλούς βασανιστικά με μία συνεχή επανάληψη του ίδιου σκηνικού-μοτίβου. Εκεί όμως κρύβεται η μαγεία. Το τέλος που έρχεται νομοτελειακά κρύβει μέσα του τη λέξη σκοπός και περιγράφει έναν πολύπλευρο, αργό θάνατο. Δημιουργείται ένα σκηνικό "Αποκάλυψης" που προκαλεί δέος. Η φιλοσοφία αγγίζει τις λεπτές χορδές του μεταφυσικού. Δυσκολεύεσαι να δεις τα όρια, να ξεχωρίσεις τον χρόνο. Χάνεται η αίσθηση της μέρας και της νύχτας.

Μετρ του φακού ο σκηνοθέτης. Κάθε του λήψη μπορεί να αναλυθεί ξεχωριστά. Μαθητής του είναι άλλωστε ο Λάζλο Νέμες που έκανε μεγάλο θόρυβο με τον "Γιο του Σαούλ" και λιγότερο με το "Sunset". "Το σαράκι δεν τρώει, το ακούω 58 χρόνια τώρα". Αυτή η φράση προοικονομεί έμμεσα όσα θα ακολουθήσουν. Η κλεψύδρα σιγά σιγά αδειάζει. Μία κοινή διαδρομή αμαξά κι αλόγου. Το ζωντανό αρνείται πεισματικά. Δεν μπορεί πλέον να φάει. Κι η κοπέλα τι θα απογίνει μόνη; Τώρα είναι αυτή που πλησιάζει στο παράθυρο. Οι ρόλοι αλλάζουν. Περιμένει το δικό της καράβι. Είναι αυτή που αναζητεί τη λύση στο αδιέξοδο στο οποίο έχει περιέλθει. Ήταν όμως το ηθικό της χρέος.

Ο ήχος του ανέμου στοιχειώνει τα πάντα. Το καντίλι αργοσβήνει. Μόνος γεννιέσαι και μόνος πεθαίνεις. Στο μυαλό μου έρχεται το "Lighthouse" του Ρόμπερτ Έγκερς. Δεν υπάρχει διαφυγή. Η πορεία όμως, η διαδρομή, το ταξίδι κατά τον Καβάφη είναι αυτό που έχει την μέγιστη αξία. Κι ας έχει έναν μακάβριο χαρακτήρα, όπως το κατευόδιο. Ο φόβος φυλάει τα έρμα. Εδώ όμως γίνεται μία προσπάθεια να τον ξορκίσουμε. Αυτοί είμαστε. Γεμάτοι "άρρωστες" προκαταλήψεις. Ο ερχομός των τσιγγάνων κι η αντίδραση του Μαγυάρου που δε σηκώνει μύγα στο σπαθί του αγγίζει το σήμερα και την Ουγγαρία του Όρμπαν.

"Όταν αρχίζεις να γυρίζεις μία καινούρια ταινία, ξεκινάς πάντα από το μηδέν" και βήμα βήμα χτίζεις. Πετυχαίνεις μικρές μικρές νίκες και κατακτάς στόχους. Αυτό ακριβώς συμβαίνει και στην ίδια τη ζωή. O Tαρ καταπιάνεται με θεμελιώδη ζητήματα και ύψιστους στοχασμούς για την πορεία της. Ούτε η θρησκεία, ούτε η ανθρώπινη σοφία που γίνεται κτήμα μέσα από την εμπειρία μπορούν να εξηγήσουν τα πάντα με σαφήνεια. Αδιέξοδο. Σιωπή ... νεκρική σιγή. Σκέφτεται; "Πάμε για ύπνο. Αύριο θα προσπαθήσουμε πάλι" ...

22 Iουλίου

Ο Έρικ Πόουπ γυρίζει τον χρόνο πίσω κι αποφασίζει να αγγίξει μία πολύ ευαίσθητη πτυχή της τραγωδίας που συγκλόνισε τη Νορβηγία το καλοκαίρι του 2011. Αφήνει εκτός κάδρου το κυβερνητικό μέγαρο και κεντράρει στο νησί Ουτόγια. Εκεί ακολουθεί τη διαδρομή μίας νεαρής έφηβης από τον παράδεισο στην κόλαση και πάλι πίσω. Η ταινία κρατάει μόλις 93΄, είναι ικανή όμως να ταράξει τον θεατή και να τον κάνει να αποχωρήσει με το στομάχι σφιχτό. Η τεχνική του αυθεντικού μονοπλάνου μας εγκλωβίζει στο δράμα. Πρεμιέρα στο 68ο Φεστιβάλ του Βερολίνου. Tι έγινε όμως εκείνη την μοιραία ημέρα;

Την ηρεμία του Όσλο και της ευρύτερης περιφέρειας ταράζει μία διμέτωπη τρομοκρατική επίθεση. 77 νεκροί συνολικά, 69 στην κατασκήνωση που φιλοξενείται η νεολαία του εργατικού κόμματος. Στην πλειοψηφία τους αθώες ψυχές, παιδιά. Η καθυστέρηση της επέμβασης της αστυνομίας έδωσε την ευκαιρία στον παρανοϊκό-ακροδεξιό Άντερς Μπέρινγκ Μπρέιβικ να αιματοκυλήσει το νησί δίχως έλεος. Όσοι δεν έπεσαν νεκροί από τα πύρα του βρέθηκαν βαριά σωματικά και ψυχικά τραυματισμένοι. Ακριβώς αυτές τις στιγμές αποφασίζει να περιγράψει με παραστατικότητα και ζωντάνια ο σκηνοθέτης.

Σε μία εποχή σκεπτικισμού και ξενοφοβίας έρχεται να μιλήσει για αλληλεγγύη. Δεν έχει σκοπό να ωραιοποιήσει ούτε μία στιγμή. Η ματιά του είναι κυνική. Σκληρή απόδοση των γεγονότων που αγγίζει τα όρια του ντοκιμαντέρ. Μουσική και μοντάζ απουσιάζουν. Δυσκολεύεσαι να πάρεις ανάσα. Νιώθεις πως κάποιος κυνηγάει και σένα τον ίδιο. Δεν υπάρχει διαφυγή. Σύντομα η ξεγνοιασιά κι η ανεμελιά των πρώτων λεπτών δίνουν τη θέση της στον φόβο και στο ένστικτο της επιβίωσης. Οι έφηβοι μετατρέπονται σε "ζώα" που ο κυνηγός τα εκτελεί χωρίς δεύτερη σκέψη σαν σε ηλεκτρονικό παιχνίδι. Το έσχατο σημείο της ανθρώπινης φύσης.

Το κακό μοιάζει να μεταφέρεται μέσω των τηλεφωνικών γραμμών με ιλιγγιώδη ταχύτητα. Η Κάγια επικοινωνεί με την μητέρα της. Τη διαβεβαιώνει πως όλα είναι καλά. Τραγική ειρωνεία. Κανείς δε φαντάζεται όσα θα ακολουθήσουν μέσα σε λίγα λεπτά. Ο διευθυντής φωτογραφίας, Μάρτιν Ότενμπεργκ μένει στο πρόσωπο σαν ένας άλλος "πολεμικός ανταποκριτής" πιστός στο καθήκον πάνω στο πεδίο της μάχης. Θέλει να μεταφέρει τα συναισθήματα, την αίσθηση του χάους, την απόγνωση, τι συμβαίνει όταν χάνεις τη γη κάτω από τα πόδια σου.

Σε αντίθεση με την επίσης προ διετίας ταινία (παραγωγή Νetflix) του Paul Greengrass για την ίδια πολύκροτη υπόθεση, δεν ασχολείται με τον θύτη. Υιοθετεί συγκεκριμένη οπτική γωνία με σαφήνεια. Δε χάνεται στον χωροχρόνο. Έχει ξεκάθαρο στόχο και τέλος (σκοπό). Τα κίνητρα που οδήγησαν τον δράστη στην εκατόμβη συνοψίζονται στο εξής ένα: την πλήρη απαγόρευση της μετανάστευσης στην πατρίδα του. Αυτός ο κόσμος ξημερώνει και θέλει μεγάλη προσοχή και αντοχή να διασωθείς από τη φρίκη του εθνικισμού.

Ο Pope ρίχνει φως το σκοτάδι με θάρρος. Δημιουργεί ένα θρίλερ στα όρια. Θέτει σε ρόλο πρωταγωνιστή τη νέα γενιά. Αυτή που πρέπει να βρει τη δύναμη να πάρει τις τύχες της στα χέρια της δίχως να μεμψιμοιρεί. Να νικήσει το γενικό αίσθημα παραίτησης. Δεν είναι καιρός άλλωστε για εύκολες απαντήσεις. Για να κλείσεις μία ανοιχτή πληγή πρέπει πρώτα απ΄όλα να τραβήξεις το μαχαίρι από το κόκκαλο. Όσο το καθυστερείς τόσο λιγότερες οι πιθανότητες να επιβιώσεις.

To κόλπο του αιώνα

Στην κορυφή του εβδομαδιαίου ελληνικού box office βρέθηκε μία πολύ ενδιαφέρουσα ταινία από την Αργεντινή. "The Heist of the Century" του Άριελ Γουινογκράδ βασισμένο σε αληθινά γεγονότα. H τέλεια ληστεία που έγινε πηγή έμπνευσης για την πολυσυζητημένη σειρά του Netflix, "La casa de papel". To χρονικό τοποθετείται περίπου δεκαπέντε χρόνια πριν στην επαρχία Σαν Ισίντορο του Μπουένος Άιρες. Νωρίτερα έχει προηγηθεί παρεμφερής κατάσταση ομηρίας δίχως αίσιο τέλος. Ξυπνούν εφιαλτικές μνήμες στο κοινό που παρακολουθεί με κομμένη την ανάσα τις εξελίξεις κι οι αρχές είναι ιδιαίτερα επιφυλακτικές στις αντιδράσεις τους.

Γενάρης του 2006. Τράπεζα Banco Rio. Το Ρίο ταξιδεύει συνειρμικά στη Βραζιλία, βρισκόμαστε όμως στην καρδιά της Αργεντινής. Ένας νεαρός καλλιτέχνης οργανώνει το σχέδιο του αιώνα με μαεστρία. Του λείπουν όμως τα μέλη της συμμορίας που θα το υλοποιήσουν και τα χρήματα. Σύντομα θα ξεπεράσει τα εμπόδια κι η επιχείρηση θα τεθεί σε πλήρη εφαρμογή. Δεν πρέπει ούτε λεπτό να πάει χαμένο. Αστραπιαία είσοδος, αντιπερισπασμός, 23 όμηροι και "σανίδα" σωτηρίας διαφυγής. Όλα μελετημένα μέχρι την παραμικρή λεπτομέρεια, ώστε να μην πάει τίποτα στραβά. "Τι είναι χειρότερο να καις ή να ιδρύεις μία τράπεζα";

Για να δοθεί μία σαφής απάντηση στον διαχρονικό στοχασμό του Μπρεχτ πρέπει να εξετάσουμε τον χωροχρόνο. Πρώτες δεκαετίες του 21ου αιώνα. Διευρυμένες κοινωνικές ανισότητες, πτώχευση οικονομικά, μνημόνιο επιβίωσης παρουσία του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου. Αυτές οι συνθήκες αποτελούν το παζλ της τοπικής κοινωνίας. Εξαθλίωση στην μάζα και διάθεση για εκδίκηση. Στόχος το σύστημα κι όχι οι πολίτες, καθώς άπαντες θα αποζημιωθούν μέχρι το τελευταίο ευρώ. Ακριβώς γι΄αυτόν τον λόγο η κοινή γνώμη τους αντιμετώπισε με συμπάθεια κι όχι με αποδοκιμασία.

Δεν είναι δολοφόνοι, δε θέλουν να πειράξουν κανέναν. Αφήνουν πίσω τους τις ρέπλικες προς επιβεβαίωση των παραπάνω. Από την άλλη δε νιώθουν την ανάγκη να χαρακτηριστούν σύγχρονοι "Ρομπέν των Δασών". Εκτελούν κατά γράμμα τα βήματα του "κόλπου" προκειμένου να αλλάξουν τις δικές τους ζωές και να ξεφύγουν από την μιζέρια. Όλα κυλούν κατ΄ευχήν μέχρι η έπαρση κι η απληστία να προδώσει το μυστικό. Η εκδίκηση είναι άλλωστε πάντα ένα πιάτο που τρώγεται κρύο. Οι αποκαλύψεις θα φέρουν αλυσιδωτές εξελίξεις. Λύνουν τα χέρια των αρχών.

Κανείς όμως δεν έχει πει την τελευταία του λέξη. Το μήνυμα που μένει πίσω είναι αφοπλιστικό: "Στη γειτονιά των πλουσίων, χωρίς όπλα, πάνω απ΄όλα τα χρήματα, όχι η αγάπη". Μία κυνική περιγραφή της πραγματικότητας. Αυτό που κινεί τα πάντα. Η ανάγκη για παγκόσμια ειρήνη ως φιλοσοφία ζωής και αξίες όπως η αλληλεγγύη σε έναν κόσμο αλληλένδετων συμφερόντων. Οι ρομαντικοί την πατάνε και οι δυνατοί επιβιώνουν. Κι η κλιμάκωση δίνει τη θέση της στην παραίτηση, όπως ακριβώς στην πατρίδα μας που έχει πολλά κοινά με τη χώρα της Λατινικής Αμερικής.

Ιδανική στάση για ένα από τα βράδια του καλοκαιριού. Γκιγιέρμο Φρανσέγια και Ντιέγκο Περέτι μας οδηγούν εκ του ασφαλούς σε ένα αγωνιώδες θρίλερ. Με χιούμορ και σοβαρότητα. Ένα σχόλιο για έναν κόσμο καλύτερο. Κι όταν οι πολλοί δεν μπορούν να το αντιληφθούν, πρέπει να βρεθούν οι λίγοι που θα τους ξυπνήσουν και θα τους οδηγήσουν στο φως, έξω από το σκοτάδι του σπηλαίου των βασάνων, της εκμετάλλευσης και της αποδοχής μίας ήττας ολκής. Διότι στη ζωή χαμένη υπόθεση είναι μονάχα αυτή που εγκατέλειψες ...

Τα Παιδιά της Χορωδίας

Πριν από περίπου δεκαπέντε χρόνια μία ταινία με είχε συγκινήσει βαθύτατα στον κινηματογράφο. Σήμερα βλέποντας ξανά "Τα Παιδιά της Χορωδίας" του Κριστόφ Μπαρατιέ κατανοώ πλήρως τους λόγους για τους οποίους έκοψε 10.000.000 εισιτήρια στις γαλλικές αίθουσες φτάνοντας στην κορυφή του ετήσιου box office και προτάθηκε τόσο για το OSCAR Ξενόγλωσσης ταινίας, όσο και για το αντίστοιχο καλύτερης μουσικής. Εμπνευσμένο από το La cage aux rossignols (1946) κάνει μία διττή σύνδεση τόσο με το παρελθόν, όσο και με το σήμερα στο πλαίσιο της δεύτερης ανάγνωσης.

Μεταφερόμαστε μεταξύ 1948-1949. Σε ένα οικοτροφείο είναι "φυλακισμένα" ατίθασα αγόρια. Το βασικό δόγμα που επικρατεί είναι δράση-αντίδραση ή αν θέλετε action-reaction. Φυσικά και το αποτέλεσμα είναι συνεχείς ατέρμονες συγκρούσεις. Δεν μπορείς να εξευγενίσεις αθώες ψυχές με άγριο ξύλο και ρητορική μίσους. Πρόκειται σαφώς για αντιπαιδαγωγική τακτική. Πρέπει να ανακαλύψεις το ευαίσθητο σημείο τους και να τα αγγίξεις. Η βία κατά τα παραπάνω γεννά βία κι ο αέναος κύκλος οδηγεί σε απογοητευτικά αποτελέσματα. Ήδη μάλιστα υπάρχει ο πρώτος νεκρός.

Ο νέος επόπτης που φθάνει στο ίδρυμα αρχικά σοκάρεται με την υπάρχουσα κατάσταση. Είναι αποφασισμένος όμως αρχικά να επιβιώσει στο νέο περιβάλλον και τη συνέχεια να ημερεύσει τα "αγρίμια" με τη δύναμη του κλειδιού του Σολ. Ναι καλά καταλάβατε με την μαγική δύναμη της μουσικής. Ξαφνικά το μάθημα από μία αφόρητη αγγαρεία μετατρέπεται σε δημιουργική απασχόληση. Bρίσκει τρόπο να ξεκλειδώσει τους ιδιαίτερα εσωστρεφείς χαρακτήρες τους. Ο κάθε νέος έχει πλέον τον ρόλο του στο σύνολο. Νιώθουν ότι ανήκουν κάπου. Δίχως να το κατανοούν πλήρως αναπτύσσουν τις αρετές της συνεργασίας και της αλληλεγγύης.

Στόχος του νέα δασκάλου (Ζεράρ Ζινιό) είναι η αλλαγή ηθικής σε ολόκληρο το οικοδόμημα. H έλευσή του φέρνει αέρα ανανέωσης ακόμα και στην κορυφή της ιεραρχίας. Με την ευγένεια και τον διάλογο μπορείς να κερδίσεις τους πάντες. Τίποτα όμως δε γίνεται από την μία ημέρα στην άλλη. Απαιτεί συνεχή αγώνα και καθημερινή προσπάθεια. Ο πρωταγωνιστής μας έζησε το όνειρό του. Δίδαξε μουσική που τόσο την αγαπούσε, ερωτεύτηκε, πάλεψε, νίκησε κι έχασε. Αυτή είναι η ζωή. Κι όταν ήρθε η ώρα της αποχώρησης, γεμάτος πια, συνέχισε τη διαδρομή του. Ήταν Σάββατο κι η μοίρα του επεφύλασσε το γραφτό του. 

Πριν όμως συμβούν όλα αυτά αφουγκράστηκε τον σφυγμό των έφηβων αρσενικών, τη διάθεση για άτακτη φυγή κι ένιωσε κι αυτός ξανά στο άνθος της ηλικίας του ικανός να δημιουργήσει μέσα σε έναν βίαιο κόσμο. Κι άφησε τελικά πίσω του παρακαταθήκη την ικανότητα αναγνώρισης του ωραίου, της ομορφιάς, οπτικής κι ακουστικής. Βασικές αρχές για την Τέχνη. Είναι τόσο μεγάλη η σημασία της εκπαίδευσης σε αυτά τα "σχολεία" δεύτερης ευκαιρίας και ύψιστο το λειτούργημα του εκπαιδευτικού. Να χαλιναγωγήσει ζωώδη ένστικτα και να μεταπλάσει αυτόν που όλοι νομίζουν για "καμ(μ)ένο χαρτί" σε κάτι σημαντικό.

Η σκηνή του αποχαιρετισμού αποτελεί και το μεγαλύτερο ευχαριστώ για έναν άνθρωπο που έδωσε τη ψυχή του για να προκαλέσει μία αληθινή ανατροπή δίχως να προκαλέσει στιγμή. Ζητούμενο συχνά σε τέτοιες περιπτώσεις η συνέχεια, διότι εύκολα αυτά τα παιδιά μπορούν να κυλήσουν εκ νέου όταν αφεθούν. Γνώρισαν κάτι που οι περισσότεροι αγνοούσαν, συνεργάστηκαν κι ένιωσαν ίσως για πρώτοι φορά άξιοι επαίνων. Ήταν μία δική του κατάκτηση με κόπο και καθημερινή εργασία. Κάτι που σίγουρα τους ωρίμασε ως προσωπικότητες και πιθανώς να άλλαξε την ιστορία του καθενός.

Αβάνα, η πόλη των κατασκόπων

Μία εβδομάδα αφότου έπαιξε στις ελληνικές αίθουσες των θερινών κινηματογράφων το "Παιχνίδια Ζευγαριών", ήρθε η νέα ταινία του Γάλλου Ολιβιέ Ασάγιας. Το "Wasp Network" αφηγείται την ιστορία των Cuban Five βασισμένο στο βιβλίο του Φερνάντο Μοράις, "Οι τελευταίοι στρατιώτες του Ψυχρού πολέμου". Και πάλι στην προβληματική του σκηνοθέτη τίθενται γεγονότα που αφορούν τη διεθνή πολιτική σκηνή-σκακιέρα. Mία λεπτή ισορροπία χωρίζει τον ήρωα από τον προδότη. Ειδικά μάλιστα όταν οι πειρασμοί είναι πολλοί και το εύκολα χρήμα απλώνεται μπροστά σου.

Αρχές δεκαετίας του 90΄το Τείχος του Βερολίνου πέφτει, η Κούβα όμως ως προπύργιο του Κομμουνισμού αντέχει. Ο Φιντέλ Κάστρο κάνει τιτάνιες προσπάθειες να σώσει τον λαό του από την ακραία φτώχεια παρά το εμπάργκο των Αμερικανών. Αρκετοί κάτοικοι εκείνο το διάστημα αυτομολούν προς τις Ηνωμένες Πολιτείες για να αναζητήσουν ένα καλύτερο φαινομενικά αύριο στον παράδεισο του καπιταλισμού. Κάπως έτσι ο πρωταγωνιστής μας, Έντγκαρ Ραμίρεθ ένα ξημέρωμα θα αποδράσει με προορισμό το Μαϊάμι. Εκεί τον περιμένει η μεγάλη ζωή. Στην πατρίδα θα κουβαλάει για πάντα την ταμπέλα του προδότη ή μήπως όχι;

Το πρώτο μέρος είναι μπερδεμένο. Στην πορεία προστίθενται νέα πρόσωπα σε μία αφήγηση που δεν είναι γραμμική, αλλά συνεχώς έχει αναδρομές και flash back. Η εξαπατημένη σύζυγος είναι η αειθαλής-σαν το παλιό καλό κρασί, Πενέλοπε Κρουζ. Πρέπει να κρατήσει τη δουλειά της και να μεγαλώσει το κοριτσάκι της μακριά από τις σειρήνες της τοπικής κοινωνίας που έχει στιγματίσει την οικογένεια. Σύντομα στο κάδρο θα δούμε τον Βάγκνερ Μόουρα κι αυτόν να αποχωρεί με προορισμό το Μαϊάμι και την Αna De Armas την οποία συναντά εκεί και μαζί ζουν τον έρωτά τους. Όλα όμως έχουν ένα τέλος. Καλό ή κακό ο χρόνος θα δείξει ...

Όσο ξεδιπλώνεται η πλοκή κατανοούμε πως κάτι υφαίνεται παρασκηνιακά. Τελικά τα πράγματα ίσως να μην είναι όπως ακριβώς φαίνονται με μία πρώτη ανάγνωση. Το εμπόριο ναρκωτικών ανθεί, τα ανήθικα συμφέροντα δίνουν και παίρνουν. Από την Κολομβία κι άλλες χώρες της Λατινικής Αμερικής σε ενδιάμεσους σταθμούς κι από εκεί στην καρδιά των Ηνωμένων Πολιτειών. Η CIA δεν έχει χρόνο τις περισσότερες φορές για αυτές τις υποθέσεις. Ασχολείται με τους "τρομοκράτες" και τις εξωτερικές απειλές που συμφέρει πάντα να υπάρχουν, ώστε να αποπροσανατολίζουν την κοινή γνώμη.

Ο δημιουργός αποφασίζει να μην πάρει σαφή θέση υπέρ της μίας ή της άλλης πλευράς. Αυτό καθιστά το έργο του ημιτελές στα δικά μου μάτια, δίνει όμως το έναυσμα στον θεατή να κάνει τη δική του προσωπική έρευνα και να αναζητήσει την αλήθεια μέσα από τα γεγονότα. Φτάνει μέχρι την μαγνητοσκοπημένη ομιλία του Φιντέλ Κάστρο. Εκεί μπαίνουν τα όρια τελεσίδικα. Ούτε δικαίωση για τους αφανείς αγωνιστές, ούτε venceremos, ούτε μία περιγραφή, μία γνώση για το τι συνέβη σε άλλες χώρες της κεντρικής και της Λατινικής Αμερικής.

Ευχάριστο δίωρο δράσης, καλό κάστινγκ ηθοποιών, ένταση κι ανατροπές. Δε νομίζω πως θα το μετανιώσει όποιος το επιλέξει για τη βραδινή του έξοδο. Ειδικά σε μία καλοκαιρινή περίοδο που στους θερινούς κυκλοφορούν αρκετές "παγίδες" ικανές να σε απογοητεύσουν. Κι αν κάποιος στο τέλος θέλει να μάθει αν νίκησε το καλό και το δίκαιο, μπορεί να βρει απάντηση μόνο στο πρόσωπο του εργοδότη που κόντρα στο κύμα πιέσεων κρατάει τη σύζυγο του καταδικασμένου στη δουλειά, αψηφώντας παροτρύνσεις κι έμμεσες απειλές.

Persepolis

Μία εξαιρετική ταινία animation για το Ιράν αποτελεί τη σημερινή μας επιλογή. Ο λόγος για το "Περσέπολις" των Μαρζάν Σατραπί και Βενσέν Παρονό (2007). H ιστορία μίας επώδυνης ενηλικίωσης νεαρής κοπέλας που μεγαλώνει στην Τεχεράνη στα τέλη της δεκαετίας του 70΄. Νιώθει την ανάγκη να ανατρέξει στα πρώιμα χρόνια της παιδικής ηλικίας και να ξετυλίξει το κουβάρι των γεγονότων από την εποχή της χαμένης αθωότητας. Ένα πολυεπίπεδο δράμα που χτίζεται μέσα από διαδοχικές απογοητεύσεις και ματαιώσεις σε μία περιπλάνηση ζωής που επιβεβαιώνει το ρητό: "όπου γης και πατρίς".

Το όνειρο της ανατροπής του Σάχη βγάζει τον κόσμο μαζικά στους δρόμους της πρωτεύουσας. Το σύνθημα που δεσπόζει είναι, "θάνατος στον Βασιλιά". Οι προγονοί του έχουν συνθηκολογήσει με τον Δυτικό κόσμο και απολαμβάνει τα προνόμια της ηγεμονίας με αντάλλαγμα κοιτάσματα πετρελαίου. Στην πλειοψηφία του αναλφάβητος ο λαός παρασύρεται εύκολα από την εθνικιστική ρητορική και συγκινείται από το αφήγημα της θρησκείας. Ο εμφύλιος σπαραγμός κάνει όμως τη χώρα ευάλωτη και στο εξωτερικό της. Το Ιράκ του κραταιού τότε Σαντάμ Χουσεϊν επιτίθεται στη γείτονα. "-Τι είναι αυτή η χώρα; -Kόλαση"...

Η προοδευτική οικογένεια που τοποθετείται στο κεντρικό φόντο παλεύει να κρατήσει ζωντανούς και δυνατούς τους δεσμούς της. Η φλόγα της ανάμνησης δεν πρέπει να σβήσει. Χαμηλόφωνα οφείλει να πενθήσει για τις απώλειες, να αντισταθεί, να μη ξεχάσει. "Το να ζεις στην Τεχεράνη, είναι σα να ζεις σε νεκροταφείο". Μένουν δύο κύκνοι να πλέουν στα νερά των ονείρων ως σύμβολο ελευθερίας. Δεν υπάρχουν περιθώρια για ευελιξία. Η συντηρητική κοινωνία θεωρεί το κάλυμμα του προσώπου συνώνυμο της ελευθερίας και το ακάλυπτο προκλητικό και αμαρτωλό. Μονόδρομος φαντάζει η μετανάστευση στην Ευρώπη για τη νεαρή κοπέλα.

Παίρνει τον δρόμο για τη Γαλλία κι εκεί όμως τα πράγματα δεν είναι ρόδινα. Προσπαθεί να επικοινωνεί με τους δικούς της μέσω ενός τηλεφωνικού θαλάμου, που δηλώνει την ελπίδα και ταυτόχρονα την ανάγκη για επικοινωνία. Θέλει να αφομοιωθεί από την τοπική κοινωνία, αλλά η δυτική κουλτούρα συγκρούεται με τα πιστεύω της. Τότε φτάνει η ώρα της μεγάλης παραδοχής, "ο καπιταλισμός καίει την κοινωνία μας" ακούγεται να λέει. Ακόμα κι όταν ο έρωτας της χτυπήσει την πόρτα θα είναι για να τη δοκιμάσει. Θα "πουλήσει" όλο της το είναι, ψυχή και σώμα για να καταφέρει να επιβιώσει. Κι όταν γυρίσει στην πατρίδα η ΑΞΙΟΠΡΕΠΕΙΑ της θα έχει χαθεί κάπου στη διαδρομή.

Στα αξιοσημείωτα της ταινίας θεωρώ πως πρέπει να επισημάνουμε πως Κατρίν Ντενέβ (δίνει τη φωνή της στην μητέρα) και η Κιάρα Μαστρογιάνι (στην κόρη αντίστοιχα) είναι και στην πραγματικότητα μάνα και κόρη. Αυτή η σύνδεση ενισχύει το συναίσθημα κι επιδρά καταλυτικά στη ψυχολογία του θεατή. Εξαιρετική επιλογή για κάθε ηλικία. Επίσημη υποψηφιότητα της Γαλλίας για το Ξενόγλωσσο OSCAR το 2008 στην 80ή τελετή απονομής βραβείων της Αμερικανικής Ακαδημίας.

Βάση της Δημοκρατίας αποτελεί η Δικαιοσύνη. Τι γίνεται όμως όταν επικρατεί ο νόμος του αίματος; H Μαριάν βιώνει την πιο σκληρή πραγματικότητα ενός πολέμου. Κι είναι χιλιάδες άνθρωποι που τη βιώνουν σήμερα με τα γεγονότα στην Μέση Ανατολή και τη Συρία. Συνεχώς μάλιστα η κατάσταση θα επιδεινώνεται εξαιτίας της κλιματικής αλλαγής και των δυσμενών συνεπειών που συνδέονται άμεσα κι έμμεσα με αυτήν. Καθήκον όλων μας είναι να κατανοούμε και να "συγχωρούμε", όχι να αποδίδουμε ευθύνες και να κρίνουμε τυφλωμένοι από φθηνή ρατσιστική ρητορική μίσους. Κι όμως το μίσος έχει τεράστια δύναμη όπως έχει αποδειχθεί και στην πατρίδα μας.

Το ταξίδι δεν τελειώνει ποτέ παρά μόνο όταν κοπεί το νήμα της ζωής. Στη Βιέννη πλέον στα μέσα της δεκαετίας του 80΄. Το μυαλό όμως πίσω στην πατρογονική γη. Οχτώ χρόνια πόλεμοι. Πάνω από ένα εκατομμύριο νεκροί. Η Ελευθερία έχει πάντα ένα τίμημα. Συχνά μάλιστα οι άνθρωποι γίνονται πιόνια και σκοτώνονται για τα συμφέροντα ενός τρίτου δυνατού που απολαμβάνει τις συγκρούσεις αφ΄υψηλού. Αυτό συμβαίνει και στην περίπτωσή μας και δυστυχώς σχεδόν πενήντα χρόνια μετά δεν έχει ακόμα σταματήσει. 

White Riot

Ένα άκρως επίκαιρο ντοκιμαντέρ είχαμε την ευκαιρία να παρακολουθήσουμε στο 22o Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης. White Riot της Rubika Shah. Ο Πολιτισμός ενώνει τους ανθρώπους κι υψώνει "τείχη" μονάχα όταν έρθει η ώρα να χτυπήσει ένα πρόβλημα στην καρδιά του. Την ώρα που η "σβάστικα" είναι έτοιμη να κυριαρχήσει, οι απαντήσεις δίνονται μέσα από την μαγεία της μουσικής. Μία εξέγερση διαφορετική από τις άλλες. H πλειοψηφία ενώθηκε και ξεπέρασε στερεότυπα και προκαταλήψεις.

Μεγάλη Βρετανία, Λονδίνο τέλη δεκαετίας του 1970. Ο ρατσισμός επελαύνει, ο φασισμός αναβιώνει με αφορμή την τακτική του ΔΝΤ που πίεζε για περικοπές κι η οικονομική κατάσταση στη χώρα είναι πολύ άσχημη. Το Εθνικό Μέτωπο έχει πάρει κεφάλι όπως συμβαίνει σε αντίστοιχες ιστορικές περιόδους. Μπροστάρης ο πολιτικός  Ίνοχ Πάουελ που καλλιεργεί μία ακραία ξενοφοβική ρητορική. Η Ροκ γίνεται ένα όπλο απέναντί του ("rock against racism"). Mία αυθόρμητη εξέγερση που πυροδοτείται μετά από μία εμπρηστική δήλωση του εμβληματικού καλλιτέχνη Έρικ Κλάπτον.

Δεν είναι υπερβολή να πούμε, ότι στη συγκεκριμένη χρονική περίοδο η μουσική άλλαξε τον κόσμο. Μία γενιά ανθρώπων αμφισβήτησε απόλυτα το status quo κι επαναστάτησε με τον δικό της ιδιαίτερο τρόπο. Αγαπήστε την μουσική, μισήστε τον ρατσισμό. Ένας αγώνας που απαιτούσε συμβιβασμούς και διαδοχικές υποχωρήσεις προκειμένου να πετύχει. Στο έσχατο έρμα της ανθρώπινης φύσης, πριν την αποκτήνωση υπάρχουν πάντα τέτοιες φωνές που αντιλαμβάνονται την κομβική σημασία της δράσης τους.

Λευκοί και μαύροι με μία ψυχή στον αγώνα για έναν δίκαιο κόσμο αξιών κι ιδανικών. Μία πολυφυλετική νοοτροπία. Αυτή η μάχη δεν τελειώνει ποτέ. Είναι τρόπος ζωής ο σεβασμός κι η αλληλεγγύη. Κι αυτή η "ανωτερότητα" δηλώνει μία ολοκληρωμένη προσωπικότητα δίχως απωθημένα και κατάλοιπα κατωτερότητας. Δε νιώθεις την ανάγκη να επιβληθείς σε κανέναν αδύναμο. Αποτελεί ένα μάθημα. Τα επόμενα χρόνια η κατάσταση θα κλιμακώνεται ως απόρροια της κλιματικής αλλαγής. Πρέπει να είμαστε δυνατοί και να μην παρασυρόμαστε από το κύμα που ψάχνει εύκολα θύματα και δαίμονες.

Το Εθνικό Μέτωπο τελικά ηττήθηκε το 1979. Οι απλοί άνθρωποι υπό τους ήχους της μπλουζ έδωσαν γενναίες απαντήσεις σε μία δύσκολη εποχή, σε ένα απαιτητικό σταυροδρόμι. Το τέρας απλά κοιμήθηκε και σήμερα βρίσκει πρόσφορο έδαφος να αναβιώσει σε ολόκληρο τον κόσμο. Εμείς καλούμαστε να σταθούμε απέναντι σθεναρά. Με εχέγγυα την μόρφωση, την καλή γνώση της ιστορίας και τις Τέχνες να χαράξουμε έναν δρόμο προς την ένωση και την αρμονική συμβίωση. 

Μια εικόνα... χίλια πίξελς

Μετά από αρκετές μέρες διαβάσματος βγήκα για περπάτημα παραλιακά. Ανηφορίζοντας την πλατεία Αριστοτέλους έπεσα πάνω στην καλλιτεχνική ομάδα της φωτογραφίας. Οκτώ νεαρές κοπέλες γεμάτες πάθος και όρεξη σε ταξίδευαν για μερικά λεπτά και σε έβαζαν στη διαδικασία σκέψης. Ευτυχώς υπάρχουν ακόμη άνθρωποι που προσπαθούν και δρουν μέσα στην πόλη, για την πόλη και τους πολίτες της. Η τέχνη του δρόμου έχει πολλά να προσφέρει. Η ανάγκη των καλλιτεχνών να εκφραστούν σε συνδυασμό με το ότι η μοναδική ανταπόδοση που λαμβάνουν είναι ηθική, δηλαδή η αντίδραση του κοινού προκαλεί αληθινά συναισθήματα. 

Ευχή μας να πολλαπλασιαστούν οι διάφορες δράσεις και ελπίζουμε αν είναι εφικτό οι καλλιτέχνες να αμείβονται από την πολιτεία για την προσφορά τους.

28/6/2020

Τάσος Τσιφτσής 

Ραντεβού Με Τους Μαλάουα

Όπως κάθε καλοκαίρι ο κορυφαίος γαλλικός κωμικός Κριστιάν Κλαβιέ πρωταγωνιστεί σε ταινίες που έρχονται και στους δικούς μας θερινούς κινηματογράφους. Άλλες φορές οι εμφανίσεις του είναι πολύ πετυχημένες, όπως στο "Θεέ μου τι σου κάναμε"; και στο "Βρε καλώς τους", άλλες φορές συμμετέχει σε έργα κατώτερα του επιπέδου του ("Ταξίδι στην Ίμπιζα", Πάμε Επανάσταση") κι άλλες βρίσκεται κάπου στην μέση, ελαφρώς πάνω από τον μέσο όρο. Κάτι τέτοιο συμβαίνει και στο "Rendez-vous Chez les Malawas" του Τζέιμς Χιου.

Ένας παρουσιαστής ειδήσεων που πρόσφατα έχει μετατραπεί σε τηλεπωλητή, ένας ποδοσφαιριστής διεθνούς φήμης, μία ηθοποιός κι ένας stand-up κωμικός μεταφέρονται από τη Γαλλία στην Αφρική. Τι τους φέρνει εκεί; Ένα reality τηλεπαιχνίδι κι η ανάγκη να εδραιώσουν τη φήμη τους, καθώς τα πράγματα δεν πηγαίνουν όπως θα τα ήθελαν στην πατρίδα. Τέσσερις αταίριαστοι χαρακτήρες καλούνται να συμφιλιωθούν και να επιβιώσουν. Η κάμερα επιτελεί διπλό έργο. Από την μία μας παρουσιάζει την "πλαστή" εικόνα που θα κληθεί να ευαισθητοποιήσει το κοινό κι από την άλλη μας δίνει στοιχεία για το ποιοι πραγματικά είναι οι πρωταγωνιστές μας.

"Ραντεβού στον άγνωστο κόσμο". Οι προθέσεις μπορεί να είναι καλές, σε μία εποχή ειδικά που γίνεται λόγος για την αναγκαιότητα ενός New Green Deal, αλλά η ουσία χάνεται κάπου ανάμεσα στις σπασμωδικές αντιδράσεις. Οι αυτόχθονες νιώθουν γεμάτοι, συμπορεύονται με την μαγευτική φύση με βάση τα αρχέγονα ένστικτα. Δεν έχουν ανάγκη τον υλικό ευδαιμονισμό. Οι "Δυτικοί" αντιθέτως νιώθουν κενοί χωρίς τις συσκευές τεχνολογίας που έχουν αλλοιώσει τον χαρακτήρα τους. Μία διαρκής ειρωνεία διατρέχει την ταινία. Ανά πάσα στιγμή κατανοεί κανείς την ανάγκη φτηνής εμπορευματοποίησης κάθε μορφής δράματος.

Μία μομφή στα σύγχρονα ΜΜΕ και τον τρόπο με τον οποίο προσπαθούν να χειραγωγήσουν την κοινή γνώμη και να εκβιάσουν τα συναισθήματά της σε παγκόσμια κλίμακα. Μέσα σε μία νύχτα γίνονται πρότυπα και αποκτούν δυσανάλογη δημοτικότητα και φήμη υποκείμενα που δεν αξίζουν παρά μόνο την περιφρόνησή μας ως οντότητες. Λιγόψυχοι και καλομαθημένοι με την αρνητική έννοια. Ανήκουν ακριβώς εκεί που θέλουν-αξίζουν και κάθε προσπάθεια να αποδείξουν το αντίθετο πέφτει στο κενό. Μοναδικό πράγμα που μπορεί να τους ενώσει ο φόβος. Κι ας έχουν το θράσος να μιλούν για φιλία. Κάποτε οι μάσκες πέφτουν.

Ακριβώς το ίδιο συνέβη πρόσφατα και με την κρίση του κορονοϊού. Πολύ λιγότερο απ΄όσο διαφημίστηκε αναπτύχθηκε η αρετή της αλληλεγγύης μεταξύ των ανθρώπων. Ο φόβος τους ένωσε έμμεσα. Ο καθένας έμεινε στο σπίτι του πολύ περισσότερο για τον εαυτό του και λιγότερο για το κοινωνικό σύνολο. Σε αυτήν ακριβώς την εποχή καλούμαστε να επιβιώσουμε και να επιφέρουμε δομικές αλλαγές. Με τις αξίες μας, με τα εφόδιά μας, με τις αρχές μας. Κι εδώ ακριβώς έρχεται η σάτιρα πετυχημένη ή όχι και τόσο να μας δώσει το ερέθισμα να σκεφτούμε όλες αυτές τις παραμέτρους.

Ελάχιστοι θα δώσουν προεκτάσεις τέτοιου τύπου. Αρκετοί θα διασκεδάσουν για ένα δίωρο, κριτικοί θα απογοητευτούν και θα αποδοκιμάσουν, αλλά κάθε προβολή πρέπει να γίνεται τροφή για σκέψη και να μας πηγαίνει ένα βήμα πιο πέρα. Ο σκηνοθέτης μιλάει για τη Φύση, για το Περιβάλλον, για την αδηφαγία των ΜΜΕ που εύκολα μπορούν να συνδεθούν με την καραντίνα που προηγήθηκε το προηγούμενο διάστημα και τις επιπτώσεις που είχαν στη ψυχολογία των ανθρώπων. Μας θέτει προ των ευθυνών μας. Ήρθε η ώρα να κοιταχτούμε στον καθρέφτη και να κατανοήσουμε ποιοι πραγματικά είμαστε και που ανήκουμε.

Μνήμες Φόνων

Το 2019 ήταν η χρονιά του Bong Joon Ho. Ξεκίνημα με τον Χρυσό Φοίνικα των Καννών και φινάλε με τα Χρυσά Αγαλματίδια. Η πανηγυρική του επικράτηση εκτός των άλλων μας έδωσε την ευκαιρία να ανατρέξουμε στα παλαιότερα έργα του και σήμερα επικεντρωνόμαστε στο "Memories of Murder" (2003). Μία ταινία που τον καθιέρωσε στην πατρίδα του και δυστυχώς ποτέ μέχρι σήμερα δεν προβλήθηκε στην Ελλάδα. Η αρχή για καλή μας τύχη έγινε στους θερινούς κινηματογράφους. Ένα ανάγλυφο της τοπικής κοινωνίας, μία μικρογραφία της σκοτεινής διαδρομής της εξουσίας και των μέσων επιβολής της τάξης.

Μεταφερόμαστε στο μακρινό 1986. Μία σειρά ανεξιχνίαστων βιασμών-δολοφονιών συνταράσσει την επαρχία Gyunggi της Νοτίου Κορέας. O τοπικός αστυνομικός ξεκινάει άμεσα έρευνα. Νιώθει μεγάλη έπαρση κι απόλυτη σιγουριά για την επιτυχία του εγχειρήματος. Η στρατιωτική χούντα πιέζει για άμεση επίλυση. Τα Μέσα Ενημέρωσης "σκοτώνουν" τη δημοσιογραφία κι εμπορευματοποιούν το δράμα. Η πίεση σταδιακά αυξάνει. Ενισχύσεις καταφθάνουν από την πρωτεύουσα Σεούλ. Καμία πρόοδος. Η ελπίδα δίνει τη θέση της στην απελπισία. Οι προσδοκίες που καλλιεργήθηκαν πέφτουν στο κενό. Ο κόσμος αποδοκιμάζει τις δυνάμεις τάξης.

Mία άλλη εποχή αλλιώτικη. Δίχως κάμερες, κινητά τηλέφωνα, μέσα κοινωνικής δικτύωσης που σήμερα προδίδουν τους ενόχους μέσα σε λίγες ώρες. Ένα σύγχρονο Big Brother που εκτυλίσσεται και μας κάνει κομμάτι του. Από την πρώτη στιγμή κρατώ τις νότες ειρωνείας που δίνουν χιουμοριστικές διαστάσεις κι αγγίζουν την ματαιότητα των χαρακτήρων όσο πλησιάζουμε προς το φινάλε και την απαλή μουσική που διαδραματίζει ρόλο καταλύτη. Οι άμεσα εμπλεκόμενοι είναι έτοιμοι να κατασκευάσουν ενόχους προκειμένου να κλείσει η υπόθεση. Ο επικοινωνιακός μηχανισμός στις επάλξεις καλύπτει τις όποιες αδυναμίες τους. Ο πανικός όμως δε λέει να καταλαγιάσει.

Η πίστη πως ο δολοφόνος επιστρέφει πάντα στον τόπο του εγκλήματος αποδεικνύεται τρανή απάτη στην προκειμένη περίπτωση. Χιλιάδες άνθρωποι ανακρίθηκαν, κάποιοι προφυλακίστηκαν και οδηγήθηκαν στα δικαστήρια. Οι αρχές όμως έμειναν μακριά από τον πραγματικά ένοχο για χρόνια. Μόνο μία τυχαία συγκυρία θα μπορούσε να αποκαλύψει την ταυτότητά του. Άλλωστε μιλάμε για έναν "συνηθισμένο" άνθρωπο που ζει ανάμεσά μας. Το τι έχει κάνει το γνωρίζει μόνο ο ίδιος. Ακόμα κι ο ίδιος ο σκηνοθέτης πιστεύει πως μέσα από το βλέμμα του μπορεί να τον οδηγήσει στην οικειοθελή παράδοση.

Οι ήρωες μας, προεξέχοντος του εξαιρετικού Σονγκ Κανγκ Χο (ο πατέρας στα Παράσιτα) περνούν μία τρομερή διακύμανση στο εσωτερικό τους κι αυτή αντικατοπτρίζεται στο βλέμμα τους. Από ισχυροί της υπόθεσης καταλήγουν εξιλαστήρια θύματα για την μάζα που θέλει το αίμα των δραστών. Βαριά τραυματισμένη κι αυτή. Ο φόβος κυριαρχεί. Έχουν γυναίκες, κόρες, αδελφές. Όσο ο killer κυκλοφορεί ελεύθερος κινδυνεύουν. Τελικά οι βασικοί μας πρωταγωνιστές καταλήγουν βορά, σωματικά και ψυχολογικά ακρωτηριασμένοι. Μόνο ο χρόνος μπορεί να γιατρέψει τις πληγές τους.

Όπως εύκολα γίνεται κατανοητό συζητάμε για μία αληθινή ιστορία. Το θεατρικό έργο,"Come and See" του Kim Gwang Rim έγινε η αφορμή, αν θέλετε η βάση για την πρώτη σπουδαία ταινία του Μπονγκ. Το πολιτικό και κοινωνικό σχόλιο είναι και σε αυτήν την περίπτωση σαφές. Ο σκηνοθέτης δε συμβιβάζεται, δε δίνει εύκολες απαντήσεις, σε καλεί να ψάξεις την ιστορία και το πόνημα να γίνει βιωματικό. Με τον ιδανικότερο τρόπο μας εξηγεί πως η ιστορία είναι συνέχεια κι όχι μεμονωμένα περιστατικά. Εκείνα τα γεγονότα, (και) εκείνα οδηγούν στις σημερινή μορφή των ανισοτήτων και στην τελική έκρηξη του Parasite.

Taste of Cherry

Επιστροφή στο έργο του κορυφαίου Ιρανού σκηνοθέτη, Αμπάς Κιαροστάμι με τη "Γεύση του Κερασιού", Χρυσό Φοίνικα των Καννών το 1997. Πιστός στις αρχές και τα πιστεύω του γυρίζει στην πατρογονική γη και προσέχει κάθε λεπτομέρεια. Χαρακτηριστικό είναι πως η τελευταία σκηνή γυρίστηκε δύο χρόνια μετά τον βασικό πυρήνα του φιλμ. Τα φώτα πέφτουν. Τραγικό τοπίο και συγχρόνως στιγμές λύτρωσης της ψυχής κι εκεί που πας να σηκωθείς ξεκινάει πανηγύρι της ομορφιάς απέναντι στον θάνατο. Αδύνατο να κατανοήσουν το μεγαλείο φυσικά στην πατρίδα του.

Ο Μπαντί είναι κουρασμένος, απογοητευμένος, λυπημένος. Έχει ζυγίσει τα δεδομένα κι έχει την πάρει την απόφασή του. Για να υλοποιηθεί όμως αυτή πρέπει να βρεθεί αυτός που θα ρίξει την τελευταία φτυαριά. Περιφέρεται με το αυτοκίνητό του. Παρακολουθεί τον κόσμο που ζητάει δουλειά για ένα κομμάτι ψωμί. "Θες εργάτες"; Δεν τον αγγίζει. Αναζητεί τον ιδανικό που θα δουλέψει λίγο και θα πληρωθεί αδρά. Θέση συνοδηγού θα πάρουν κατά σειρά ένας στρατιώτης από το Κουρδιστάν, ένας καθ΄όλα θρησκευόμενος από το Αφγανιστάν ("ήταν θέλημα Θεού να σε χρειαστώ") κι ένας επιστήμονας από το Αζερμπαϊτζάν. "Σοφία" έναντι παντός τύπου δόγματος.

Θα μπορούσαμε να πούμε πως είναι ένας αγνωστικιστής που ψάχνει τα όρια της ανθρώπινης ύπαρξης κι υπόστασης. Συχνά μάλιστα στη διαδρομή του διακρίνουμε ένα είδος αυτοπροσωπογραφίας του ίδιου Κιαροστάμι. Το έργο του θα μπορούσαμε να πούμε πως ενέχει έναν λογοτεχνικό χαρακτήρα. Οι επαναλήψεις μοιάζουν με μία δεύτερη ανάγνωση της κατάστασης. Παρ΄ότι μοιάζει φτωχό σε εφέ, κάθε σκηνή του κρύβει δεκάδες συμβολισμούς. Πρόκειται για μία μάχη της ζωής απέναντι στον θάνατο. Η πρώτη σου κλείνει το μάτι μέχρι την τελευταία στιγμή. 

Κι εδώ χρησιμοποιείται ένα γνώριμο μοτίβο γνωριμίας με την ιρανική κοινωνία. Όπως στο Taxi του Παναχί, όπως στη Μελβούρνη του Τζαβιντί. Απουσιάζουν όμως οι γυναίκες. Πρόκειται για μία αμιγώς ανδρική υπόθεση. "Τι σημαίνει ανάγκη, τι σημαίνει βοήθεια"; Ρητορικά ερωτήματα που ερμηνεύονται κατά το δοκούν. "Κάθε πρόβλημα έχει τη λύση του, αλλά αν δεν μιλήσεις κανείς δεν μπορεί να σε βοηθήσει". Τα πάντα είναι θέμα ψυχολογίας κι οπτικής γωνίας θέασης των πραγμάτων. Τι γίνεται όμως όταν κάποιος δεν μπορεί να αντλήσει από πουθενά τη δύναμη να συνεχίσει;

Οι άνθρωποι από την άλλη μεριά κοιτούν προς τα εδώ με παράπονο. Κάτι τους λείπει. "Εσύ πρέπει να αλλάξεις τη στάση σου κι όχι τον κόσμο". Όσο μαύρα κι αν είναι τα πράγματα πρέπει να βρεις ένα σημάδι, να θέσεις έναν στόχο, να πατήσεις ξανά στα πόδια σου και να πορευτείς με αισιοδοξία στον δρόμο για μικρές καθημερινές νίκες. Όποιος θέτει ψηλά τον πήχη των προσωπικών αξιώσεων βασανίζεται κι οδηγείται σε ακραίες αποφάσεις με μαθηματική ακρίβεια.

Το φινάλε ανεπανάληπτο. Το σκοτάδι απλώνεται. Ξανά η ίδια διαδρομή ίσως για τελευταία φορά. Κι όμως η ζωή συνεχίζεται. Κι όμως η φύση πανηγυρίζει. Η μουσική του Λουίς Άρμστρονγκ και τα λουλούδια στα χέρια. Είναι αυτή η μαγική σκηνή που ακόμα κι ο πιο δύσπιστος υποκύπτει στο μεγαλείο του κινηματογράφου του Ιρανού. Τεράστια παρακαταθήκη τα έργα του. Γι΄αυτό που μας δείχνει, αλλά κυρίως γι΄αυτό που μας κάνει να σκεφτούμε και φυσικά περνάει τα στενά σύνορα της Μέσης Ανατολής κι απλώνεται στη Δύση.

Τhis is not a movie

Δεν είναι μία απλή ταινία, είναι τρόπος ζωής. Αυτό θα μπορούσε να μας λέει ο Ρόμπερτ Φισκ. Στα 12 του χρόνια παρακολούθησε την ταινία του Άλφρεντ Χίτσκοκ, "Ξένος Ανταποκριτής" και πήρε τις κρίσιμες αποφάσεις για τη ζωή του. Ο Γιουνγκ Τσανγκ αποφασίζει να ακολουθήσει τη διαδρομή του. Ήταν πάντα στην πρώτη γραμμή. Στο Ιράκ, στην Παλαιστίνη, στα Βαλκάνια, στη Συρία. Ποτέ δε φοβήθηκε, ποτέ δεν αρκέστηκε στα γραφόμενα και το υλικό τρίτων. Αποθέωση της μαχητικής δημοσιογραφίας.

Παρατηρεί τις εξελίξεις. Μας εξηγεί πως βιώνει την τεχνολογική επανάσταση από το δικό πόστο. Έρχεται έμμεσα αντιμέτωπος με την παραπληροφόρηση. Το πλεονέκτημά του όμως είναι πως ο ίδιος είναι εκεί. Πώς να το εξαπατήσεις; Τόσο αυτόν όσο και τους αναγνώστες του; Παραμένει άνθρωπος παρ΄ότι έχει έρθει αντιμέτωπος με πολύ σκληρές εικόνες. Έχει κατανοήσει σε βάθος τη φιλοσοφία της ζωής κι αποτελεί έναν στρατιώτη της ενημέρωσης, ο οποίος αφουγκράζεται πλήρως τον ρόλο του και την τεράστια σημασία που έχει. Δεν αποτελεί είδος συναλλαγής, δεν είναι απλά μία ακόμα επαγγελματική δραστηριότητα, είναι λειτούργημα.

Ξεχωριστή είναι η μνεία που κάνει στις αξίες και τα ιδεώδη της δημοσιογραφίας. Τονίζει πως ο ρόλος της είναι να ελέγχει και να προκαλεί την εξουσία όταν αυτή κυβερνάει με μικρή ή μεγάλη δόση ασυδοσίας. Ποιος όμως έχει το κουράγιο σήμερα να βρεθεί απέναντι στα συμφέροντα; Eίναι κοινό μυστικό πως τρανοί επιχειρηματίες ελέγχουν τα ιδιωτικά μέσα ενημέρωσης και διαμορφώνουν σε μεγάλο βαθμό τη γραμμή των κυβερνήσεων προς όφελός τους. Και φυσικά όλος αυτός ο ατέρμονος κύκλος οδηγεί στη διεύρυνση των κοινωνικών ανισοτήτων.

Με το "Δόγμα του Σοκ" της Ναόμι Κλάιν στο χέρι δείχνει ποια πλευρά της ιστορίας έχει διαλέξει. Είναι αποφασισμένος να δώσει ταυτότητα σε κάθε νεκρό. "Κάθε γενοκτονία πρέπει να μείνει ζωντανή". Προβληματίζεται βαθύτατα με το προσφυγικό ζήτημα: "Οι νεκροί δεν μιλάνε κι οι ζωντανοί έχουν φύγει. Πού πήγε αυτός ο λαός"; Eίναι στο βυθό της Μεσογείου, στην Ελλάδα ή στην Ευρώπη. Για όλα αυτά αξίζει να αγωνιστείς μέχρι εσχάτων. Ακόμα και να θυσιαστείς. Έχεις εκπληρώσει το καθήκον σου στον μάταιο τούτο κόσμο.

Με ένα σημειωματάριο, ένα backpack και το laptop του γυρίζει ολόκληρο τον κόσμο. Επιβιώνει ανάμεσα σε διασταυρούμενα πυρά. Υποστηρίζει πως δεν μπορεί κανείς να πλησιάσει την αλήθεια αν δε βρεθεί στον τόπο της δράσης, του "εγκλήματος". Ο σκηνοθέτης τον προσέγγισε με ιδιαίτερο τρόπο. Αναπτύχθηκε μεταξύ τους σχέση αμοιβαίας εμπιστοσύνης. Χαρακτηρίζει τον Φισκ πνευματώδη, εξωστρεφή και προσιτό. Καρπός της εξαιρετικής τους συνεργασίας αυτό το ντοκιμαντέρ.

Με αμεσότητα, με ζωντάνια, με παραστατικότητα ερχόμαστε ένα βήμα πιο κοντά στην πραγματικότητα. Καταλαβαίνουμε πλήρως πόσο απέχει η δική μας τηλεόραση και τα δικά μας μέσα απ΄αυτήν. Η εκδίωξη αποτελεί πάντα το τέλος. Το είδαμε με τα μάτια μας. "Τα πτώματα ήθελαν να πω την ιστορία τους". Ο δημοσιογράφος δεν μπορούσε να λείπει απ΄αυτήν την ιερή αποστολή και τώρα "κανείς δεν μπορεί να πει πως δεν ήξερε".

Slow News

Ακόμα μία στάση στο Διεθνές Διαγωνιστικό του 22ου Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης. Από τη γειτονική Ιταλία ταξίδεψε στην πατρίδα μας το "Αργή Ενημέρωση" του Aλμπέρτο Πουλιάφιτο σε παγκόσμια πρεμιέρα. Το λειτούργημα της δημοσιογραφίας έχει δώσει τη θέση του σε έναν ολέθριο "κιτρινισμό" σε όλες τις μορφές του τύπου με μοναδικό άξονα τα οικονομικά οφέλη από τις διαφημίσεις. Η ενημέρωση έχει εξελιχθεί σε έναν μαραθώνιο ταχύτητας. Σχήμα οξύμωρο μεν, άκρως ρεαλιστικό όμως σήμερα. Τι θυσιάζεται στον βωμό των χιλιάδων άρθρων; Φυσικά η αξιοπιστία κι η ποιότητα.

Ο αγώνας δρόμου συνεχίζεται. Κλικ, likes, follow, αντιδράσεις. Η μάστιγα απλώνεται ακόμα και σε επίπεδο κορυφαίων ηγετών. Χιλιάδες άνθρωποι ασχολούνται μόνο με αυτό το κομμάτι. Η επικοινωνία επισκιάζει την ουσία και την αλήθεια. Κάποιοι ρομαντικοί όμως είναι αποφασισμένοι να επιστρέψουν πίσω. Αντιλαμβάνονται ότι η εμπιστοσύνη έχει χαθεί και το χάσμα καθημερινά μεγαλώνει. Καλούνται αυθόρμητα να σώσουν τα προσχήματα. Το εγχείρημα μόνο εύκολο δε θα είναι. Ακολουθεί μία φιλοσοφία απέναντι στο ρεύμα της εποχής. Η δεοντολογία και το ερευνητικό κομμάτι περνούν σε πρώτο επίπεδο.

Όλη αυτή η κατάσταση δημιούργησε μία γενιά θεατών με συγκεκριμένα χαρακτηριστικά. Ειδικά στην Ελλάδα η αρχή έγινε με την επέλαση της ιδιωτικής τηλεόρασης και φυσικά στη συνέχεια με την εποχή του Internet και των μέσων κοινωνικής δικτύωσης. Χάθηκε το μέτρον, η ηθική, η αισθητική, η ευγένεια. Οδήγησε μαθηματικά σε μία μάζα αποχαύνωσης που νιώθει καλύτερα αντικρίζοντας τον πόνο του άλλου. Αιδώς, κατάντια. Η χυδαιότητα της σύλληψης και η τρομολαγνεία που προκαλεί η παρουσίαση περνούν σε δεύτερη μοίρα.

"Οι ψεύτες κατηγορούν τους άλλους πάντα για ψέματα". Καταναλώνουμε περισσότερα απ΄όσα πραγματικά μπορούμε να επεξεργαστούμε. Εσύ υπεύθυνα πρέπει να διαμορφώσεις την προσωπικότητα και το δίκτυο πληροφόρησής σου. Είναι μία κοπιαστική, πλην όμως απαραίτητη διαδικασία. Καλός πολίτης έλεγαν στην αρχαία Αθήνα είναι ο ενεργός πολίτης. Ακριβώς το ίδιο ισχύει και σήμερα. Οι πρωταγωνιστές του ντοκιμαντέρ έχουν ως στόχο τους να κάνουν τους ανθρώπους να σκέπτονται, να αναπτύξουν την κριτική τους ικανότητα ως ασπίδα και συγχρόνως ως φίλτρο.

"Στο Διαδίκτυο οι ειδήσεις χάνονται σε μία εβδομάδα το πολύ". Χτυπούν σα βέλη, επιτελούν τον σκοπό τους και εξαφανίζονται αθόρυβο έχοντας αφήσει τον αντίκτυπό τους. Η ομάδα επιμένει στην επιστροφή στον "έντυπο" τύπο. "Scripta manent". Σημασία δεν έχει να είσαι πρώτος στην είδηση, αλλά να τη μεταφέρεις σωστά κι αντικειμενικά. Να δίνεις την ασφάλεια της γνώσης στον αναγνώστη. Τα hoaxes και τα fake news κυριαρχούν. Μία "συγγνώμη" είναι αρκετή να ξεπλύνει κάθε ντροπή. Από τότε που βγήκε η συγγνώμη, χάθηκε το φιλότιμο.

Νησίδες αντίστασης κάνουν την εμφάνισή τους αργά, αλλά σταθερά. Συντάσσομαι ως φανατικός υπέρμαχός τους στην μάχη ενάντια στην παραπληροφόρηση, υπέρ της δεοντολογίας. Η μείωση της ταχύτητας οδηγεί ... στην ποιότητα. Το έργο του Πουλιάφιτο έχει στόχο να αποδείξει ότι η δημοσιογραφία παραμένει βασικός πυλώνας της δημοκρατίας. Κι όταν μία κολόνα διαβρώνεται συνεχώς έρχεται η κατάρρευση νομοτελειακά. Μας θέτει προ των ευθυνών μας και καλούμαστε να αποφασίσουμε. Αν όχι τώρα πότε;

Μια εικόνα... χίλια πίξελς

Η μουσική είναι δύναμη. Για την ακρίβεια έχει τη δύναμη να κινεί τον κόσμο και τις καταστάσεις. Σε προσκαλεί να τρέξεις, να χορέψεις, να επαναστατήσεις. Η μουσική υπάρχει παντού γύρω μας. Καθορίζει τη διάθεσή σου και μπορεί με έναν ήχο της να την αλλάξει. Πόσες φορές κι αν έχω μελαγχολήσει με ένα κομμάτι; Πόσες φορές ένα ανεβαστικό τραγούδι δε με έχει κάνει να σηκωθώ από τον καναπέ μου που έχω βουλιάξει μέσα;

Αρκεί μια νότα και ακαριαία γίνεσαι μέρος του ρυθμού. Επίσης, αν είσαι απλά ένας περαστικός δεν μπορείς να μην σταματήσεις για να ακούσεις κάποιον που παίζει καλή μουσική. Σε μαγνητίζει. 

Το χειρότερο όλων βέβαια είναι πώς τόσα ταλέντα χάνονται. Γιατί πολύ απλά δεν βρίσκουν τις ευκαιρίες που χρειάζονται για να αναδειχθούν ή μάλλον (στις μέρες μας) το κατάλληλο "μέσον" για να χτίσουν την καριέρα τους. 

Η μουσική είναι για όλους. Ας την απολαύσουμε. Ας δώσουμε χώρο και χρόνο στους νέους καλλιτέχνες.

3/6/2020

Τάσος Τσιφτσής

H Mπαλάντα της Τρύπιας Καρδιάς

Η πολυαναμενόμενη ταινία του Γιάννη Οικονομίδη επιτέλους έφτασε στη Θεσσαλονίκη. Η περιπέτεια του κορονοϊού μας την καθυστέρησε τρεις περίπου μήνες, αλλά είναι εδώ πλέον και γεμίζει τους θερινούς κινηματογράφους. Μετά το "Σπιρτόκουτο", τον "Μαχαιροβγάλτη" και το "Μικρό Ψάρι" που τον καθιέρωσε στις συνειδήσεις όλων διεθνώς ήρθε η ώρα για την "Μπαλάντα της Τρύπιας Καρδιάς". Το "τρίγωνο των Βερμούδων" εξαφανίζει κάτω από όχι και τόσο μυστηριώδεις συνθήκες όλους τους εμπλεκόμενους. Η τελική λύτρωση μοιάζει λειψή κι ισοδυναμεί με μία παύση του πυρός που σύντομα θα ξεκινήσει εκ νέου.

Μία σύγχρονη "Ωραία Ελένη", η Όλγα αφήνει τον σύζυγό της Ηρακλή Σκυλογιάννη για να ζήσει τον έρωτά της με τον πρώην λαϊκό τραγουδιστή Μάνο Ζαφειρόπουλο, που σήμερα έχει το τοπικό νυχτερινό club Κροκόδειλος. Το γεγονός από μόνο του πυροδοτεί αλυσιδωτές εξελίξεις. Στην κοινωνία της νύχτας κυριαρχούν τοκογλύφοι, εκβιασμοί, μαύρα χρήματα και σιωπηλοί εκτελεστές. Μπουκάλια ουίσκι αδειάζουν, τσιγάρα και πούρα ανάβουν ασταμάτητα ... Πίσω απ΄αυτούς οι μανάδες τους, έτοιμες να πυροδοτήσουν την έκρηξη. Άπαντες σε θέσεις μάχης, την ώρα που καταφθάνουν ενισχύσεις από την πρωτεύουσα.

Όπως ακριβώς και στο έργο του Σύλλα Τζουμέρκα, "Το θαύμα της θάλασσας των Σαργασσών" μεταφερόμαστε στην επαρχία. Τότε μεταξύ Μεσολογγίου κι Αγρινίου, τώρα λίγο έξω από τη Λαμία. Το διεφθαρμένο κράτος έχει απλώσει τα πλοκάμια του σε ολόκληρη την επικράτεια. Οι νόμοι είναι νόμοι ως εκεί που φτάνει η καλοδεχούμενη "αγάπη του κύριου Πέτρου". Τα πάντα ξεπλένονται. Ένα σύστημα που σε στύβει, σε ξεζουμίζει και σε πετάει όταν πλέον του είσαι άχρηστος. Μία σκληρή απεικόνιση της σημερινής βαθιά συντηρητικής Ελλάδας που αναζητεί την ταυτότητά της στον χρόνο και στον χώρο. Ο σκηνοθέτης δεν μένει στο φαίνεσθαι, αλλά διεισδύει κι αναζητεί τις πιο κρυφές πτυχές του είναι.

Οι απειλές πηγαίνουν κι έρχονται με τα Μέσα Κοινωνικής Δικτύωσης στο πνεύμα της εποχής. Νότες χιούμορ διακόπτουν το αγωνιώδες θρίλερ πριν το τελικό ξεκαθάρισμα. Οι άντρες προσπαθούν να σκοτώσουν με τα βλέμματα, μέσα τους όμως φοβούνται βαθιά. Η εμπιστοσύνη αγνοείται ακόμα κι ανάμεσα σε συγγενείς. Φάκελοι συνεχώς αλλάζουν χέρια. "Ι like that". H εικόνα των νεκροταφείων προοικονομεί σε μεγάλο βαθμό το κοενικό φινάλε. "Έρχεται μεγάλη μπόρα". Στόχος το "τζόκερ" που κρύβεται σε μία βαλίτσα κι είναι ικανό να αλλάξει μία ή περισσότερες ζωές. Τα πάντα για τον κινητήριο μοχλό, το χρήμα. Έχει χαθεί προ πολλού κάθε έννοια ηθικής κι αξιών.

Οι ερμηνείες Στάθη Σταμουλακάτου, Γιάννη Τσορτέκη και Βασίλη Μπισμπίκη αγγίζουν την τελειότητα. Η Βίκυ Παπαδόπουλου κερδίζει και πάλι τις εντυπώσεις. Μοιάζει έτοιμη να κάνει το βήμα παραπάνω. Τα guest των Βαγγέλη Μουρίκη και Γιώργου Γιαννόπουλου δημιουργούν την απαραίτητη γέφυρα με το "Μικρό Ψάρι" κι εκστασιάζουν/συγκινούν τον θεατή. Kι εκεί που ο τελευταίος τραγουδάει την "Μπαλάντα της Τρύπιας Καρδιάς", έρχεται το "We Belong To The Dead" ως ο "χορός" που προηγείται της αρχαίας ελληνικής τραγωδίας ... Όλα μπερδεμένα, συνεχείς ύβρεις. Όπως ακριβώς εμείς σήμερα. Και στο φινάλε τι μένει; Φυσικά το επιμύθιο ...

Το μίσος κυριαρχεί, ίσως κι η ζήλια. Εκτελέσεις στο ψαχνό. Στόχοι το κεφάλι κι η καρδιά. Επιφανειακά η κατάληξη μοιάζει αντίστροφη με την τελευταία μεγάλη επιτυχία του σκηνοθέτη. Αν όμως κάποιος σκεφτεί πίσω από τις εικόνες θα καταλάβει πως κι όσοι έμειναν πίσω είναι απόλυτα αναλώσιμοι και σύντομα θα έχουμε την τύχη και την κατάληξη όσων εξόντωσαν. Εφόσον μπεις στον μύλο δεν υπάρχει επιστροφή. Όλους τους αλέθει, κανείς δε γλιτώνει. Γι΄αυτό ακριβώς κι ο ίδιος ο Οικονομίδης αρνείται την ύπαρξη ταξικής χροιάς κι υποστηρίζει ανοιχτά πως το έργο του αφορά ολόκληρη την κοινωνία κι όχι μόνο τους ανθρώπους του περιθωρίου.

Η πρηνής θέση του καραγκιόζη : Το νουαρ που μας άξιζε

Στα ερείπια της ελληνικής επαρχίας δεν υπάρχουν πλέον νεόπλουτοι βασιλιάδες, παρά μόνο παρηκμασμένες φιγούρες που παλεύουν με τα ματαιόδοξα πάθη τους. Ο Οικονομίδης σαν άλλος Καουρισμάκι παντρεύει τον μικροαστισμό με το ροκ ν ρολ και την απύθμενη εγωπάθεια με την ελαφρότητα της κωμωδίας. Ξεπερασμένοι λαϊκοί τραγουδιστές, μαγαζάτορες που χρωστάνε στην εφορία και νονοί της νύχτας που αδυνατούν να πείσουν για την μοχθηρότητα τους. Όλοι οι παραπάνω συνθέτουν το κάδρο μιας μαύρης κωμωδίας που μυρίζει φθηνής ποιότητας ουίσκι και βρώμικο ιδρώτα, όπως ακριβώς το πτώμα του νεοπλουτισμού σε αποσύνθεση. Οι ήρωες δεν θυμίζουν σε τίποτα μυθιστορηματικούς νουάρ πρωταγωνιστές, αντί για jazz ακούνε σκυλάδικα, και αντί για μοιραίες τσαντλερικές γυναίκες συναντούν τις μανάδες τους. Όσο κυλάει ο φιλμικός χρόνος τόσο πειθόμαστε για το κίνητρο που παράγει τη δράση. Δεν πρόκειται για κάποιο ιδανικό, για κάποια υπαρξιακή αγωνία. Πρόκειται για το πιο δομικό ιδιοσυγκρασιακό χαρακτηριστικό μια μικροαστικής τάξης που κάποτε οραματίστηκε τον εαυτό της ως το μεγάλο αφεντικό : Την βλακεία.

Αν υπάρχει άλλωστε ένας τρόπος για να την αντιμετωπίσεις χωρίς να σε παρασύρει στην ματαιότητα και την απόγνωση, αυτός είναι το χιούμορ. Η αφοπλιστική ηλιθιότητα που ουρλιάζει με περίσσεια βεβαιότητα ότι ο κόσμος της ανήκει αναπλαισιώνεται κινηματογραφικά και αντί για απογοήτευση παράγει γέλιο για να μην πω συγκίνηση. Ο σκηνοθέτης σέβεται και κοιτάει χωρίς υπεκφυγές μέσα στα μάτια τους παράδοξους ηθικούς κώδικες του υποκόσμου. Οι άνθρωποι του ερωτεύονται, νοσταλγούν και συγκινούνται από  φάλτσες λαϊκές φωνές που τραγουδάνε όσα οι ίδιοι φοβούνται στην πραγματικότητα να πουν. Το συναισθηματικό σύμπαν του πληρωμένου δολοφόνου δεν υποτιμάται από κάποιον ελιτισμό, αντίθετα παρουσιάζεται ως αυτό που είναι : Το υλικό αποτέλεσμα της οργάνωσης των παράνομων κοινωνικών σχέσεων στον κόσμο του μαύρου χρήματος και του αόρατου περιθωρίου.

Αντίστοιχα και η σάτιρα της ανδρικής αρρενωπότητας δεν αρκείται απλά σε μια κριτική της παρουσίαση ως καταδικαστέα ταυτότητα. Αντίθετα εξερευνάται σε βάθος αποκαλύπτοντας όλη τη γύμνια του ματαιόδοξου περιεχομένου της. Αρσενικά στην αναζήτηση κάποιας χαμένης παρελθοντικής δόξας εγκλωβίζονται σε έναν ανερμάτιστο σύμπλεγμα με κώδικες τιμής, ψωρουπερηφάνιας κι εκδίκησης. Αδύνατο εκ φύσης να τους παρέχει λύτρωση. Ο θάνατος τους δεν έχει καμία ηρωική αίγλη, δεν θυμίζει σε τίποτα την επική θυσία ή έστω το χριστιανικό μαρτύριο.  Απλά πέφτουν στο γκρεμό του αδιέξοδου που διασχίζουν χωρίς να τραγουδάνε κάποιον ιδεαλιστικό ύμνο, αλλά οπαδικά συνθήματα γεμάτα μίσος.  Η αγάπη τους αν και ειλικρινής, δεν καταφέρνει να κάνει οποιοδήποτε ξεπέρασμα της στείρας ατομικιστικής εκδοχής της και καταλήγει να θάβεται άδοξα χωρίς καμία νεκροπομπή, χωρίς καν κηδεία. Η κυριαρχία της οπτικής τους αφήνει εκτός κάδρου σε παθητικό ρόλο την Ελένη που ποτέ δεν εξηγεί γιατί αναζητά μια νέα αρχή, ωστόσο όλα το φωνάζουν.

Ο Οικονομίδης παραδίδει αριστοτεχνικά στον τόπο του το γουέστερν που του αναλογεί : Κωλόμπαρα στην εθνική οδό, σκυλάδικα, βενζινάδικα και νεόκτιστα διαμερίσματα που έχουν μείνει άδεια. Εξατισμένο ΠΑΣΟΚ, εκφυλισμένο ρομαντισμό, ποτά μπόμπες, ασυμβίβαστο χιούμορ και μια απότομη αίσθηση φόβου, μόλις συνειδητοποιήσουμε πως όσα εξελίσσονται στην οθόνη αχνοφαίνονται τριγύρω μας και δεν είναι καθόλου αστεία. Ανακαλύπτει συγκίνηση στη βαρβαρότητα, της κλείνει το μάτι με ευγένεια και μουρμουρά : Ελλάδα ευχαριστούμε για την έμπνευση!

                                                                                                                         Ηλίας Κουμαριάς

Ο οδηγός ήταν κόκκινος

Ένα ακόμα εξαιρετικό animation μικρού μήκους. Διάρκεια μόλις 15΄ για το έργο του Ράνταλ Κρίστοφερ από τις Ηνωμένες Πολιτείες κι όμως τεράστια αξία. Ένα ακόμα μάθημα ιστορίας. Αργεντινή 1960. Ο μυστικός πράκτορας Ζβι Αχαρόνι φτάνει στο Μπουένος Άιρες εσπευσμένα μετά από ένα έκτακτο τηλεφώνημα. Μία πληγή έχει μείνει ανοιχτή. Πρέπει να φτάσει στα ίχνη του "Κλέμεντ" αθόρυβα. Τίθεται ζήτημα τιμής. Όταν επιβεβαιώνει την πληροφορία συντονίζει την επιχείρηση. Σύντομα στη χώρα της Λατινικής Αμερικής καταφθάνουν ενισχύσεις από τη γενέτειρα.

Έξι άνθρωποι δίχως να δίνουν στόχο ετοιμάζονται να αποδώσουν δικαιοσύνη στους περίπου 60.000.000 Εβραίους συμπατριώτες τους, οι οποίοι δολοφονήθηκαν άγρια δίχως κανένα έλεος. Η αναφορά στα ονόματα των Χίτλερ και Γκέμπελς ("δοξασμένη σελίδα ο αφανισμός των Εβραίων") μας μεταφέρει στη ναζιστική Γερμανία και τον δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο. Είναι γνωστό πως πολλοί ανώτεροι στρατιωτικοί κατέφυγαν στην άλλη άκρη του κόσμου για να γλιτώσουν από το μένος του Κόκκινου Στρατού. Κάποιοι ξεκίνησαν μία νέα ζωή και τα κατάφεραν. Αρκετοί χρησιμοποιήθηκαν από τις μυστικές υπηρεσίες των Ηνωμένων Πολιτειών της Αμερικής στα πραξικοπήματα που ακολούθησαν χρονικά.

Στόχος είναι ο Άντολφ Άιχμαν. Η επιχείρηση απαιτεί χειρουργική ακρίβεια. Υπολογίζεται καλά μέχρι κι η τελευταία λεπτομέρεια. Κάθε λάθος μπορεί να αποβεί μοιραίο και να οδηγήσει σε σύλληψη. Ο σκηνοθέτης επιτείνει τη δράση με καταλυτικές νότες και υποστηρικτικά σκίτσα. Η επιτυχία του εγχειρήματος αφορά την μεταφορά του Γερμανού στο Ισραήλ, ώστε να δικαστεί και να τιμωρηθεί παραδειγματικά για τα εγκλήματα πολέμου. Μέχρι το τελευταίο λεπτό η αγωνία επιτείνεται. Κανείς δε γνωρίζει την τελική έκβαση. Τα αυτοκίνητα έτοιμα ... περιμένουν.

Το λεωφορείο σταματάει. Κανείς ... Απογοήτευση. Η κλεψύδρα αδειάζει. Έπεσαν σε παγίδα, πρέπει να το επαναλάβουν το επόμενο πρωί; Δεκάδες σκέψεις μέσα σε λίγα λεπτά. Εν μέσω Ψυχρού Πολέμου δίνεται μία μάχη ηθικής και δικαίωσης. Πρέπει να μείνει ζωντανός πάση θυσία και να πληρώσει μέσα στον χρόνο. Μία σφαίρα ίσως τον λύτρωνε. Δεν μένει επιλογή. Υπομονή. Η μεγάλη ώρα έφτασε. Ή τώρα ή ποτέ. Ξεκινούν, δεν πηγαίνουν όλα καλά, επιβάλλεται όμως να φτάσουν μέχρι τέλους.

Μία ταινία του 2017 αναγκαία όσο ποτέ σήμερα. Σε μία εποχή που φαντάσματα αιωρούνται στην ατμόσφαιρα και συγκρούσεις μαίνονται. Μας θυμίζει μία μαύρη εποχή. Τίποτα δεν τελειώνει. Η ζωή είναι ένας διαρκής αγώνας. Κάθε ημέρα πρέπει να γίνεσαι λίγο καλύτερος. Βήμα βήμα. Το ταμείο γίνεται πάντα στο φινάλε. Τότε αξιολογείς την κατάσταση, τον εαυτό σου τα πεπραγμένα σου. Το δίκαιο επικράτησε. Μαζί του και το καλό. Ο ηθικός αυτουργός πλήρωσε για όσα έκανε ...

Can't Breathe

Κάθε εποχή, κάθε επανάσταση έχει το δικό της σύνθημα. Αρκεί μία ακραία πράξη βίας για να την πυροδοτήσει. Συνήθως γίνεται απλά η αφορμή ή αν θέλετε το κερασάκι στην τούρτα που προκαλεί μία ευρεία κοινωνική έκρηξη. Η Ευρώπη των Τεχνών και των Γραμμάτων κι οι Ηνωμένες Πολιτείες της Ελευθερίας ήταν δεδομένο πως θα δώσουν το έναυσμα για έναν παγκόσμιο ξεσηκωμό απέναντι στη διόγκωση των ανισοτήτων. Φάνταζε απλά θέμα χρόνου με τα τελευταία γεγονότα. Η καραντίνα απλά πάγωσε για λίγο τις εξελίξεις. Έτυχε μητρόπολη του κινήματος με είναι η Μινεάπολη.

Ένας λευκός αστυνομικός πατάει με το πόδι έναν Αφροαμερικανό πολίτη. Αυτός σβήνει, αργοπεθαίνει, πριν όμως αφήσει την τελευταία του πνοή, γράφει με το αίμα το μότο του ξεσηκωμού. "Δεν μπορώ να αναπνεύσω". Μία "θυσία" στον βωμό των συμφερόντων μίας νοσηρής εποχής. Ουδέν κρυπτόν όμως την εποχή του Διαδικτύου. Ο κόσμος αυθόρμητα βγαίνει στους δρόμους κι έρχεται σε σύγκρουση με τις δυνάμεις της τάξης. Είναι το ελάχιστο χρέος του απέναντι στον αδικοχαμένο Τζωρζ. Δε θα γυρίσει πίσω ποτέ, δεν πρέπει όμως να τον ξεχάσουμε. Δεν πρέπει απλά να μείνει στην ιστορία ως ακόμα ένα θύμα ακραίου φυλετικού ρατσισμού.

Ειδικά στις Ηνωμένες Πολιτείες το πρόβλημα διαιωνίζεται εδώ και πολλά χρόνια. Εν ψυχρώ εκτελέσεις χωρίς προφανή αιτία και δικαιολόγηση. Κάποιοι λευκοί ποτέ δεν αποδέχθηκαν την ισότητα μεταξύ των ανθρώπων. Έχουν μείνει στην εποχή που οι Αφρικανοί μεταφέρονται ως σκλάβοι. Αυτό μας στοιχειώνει. Τι κι αν ο Μπάρακ Ομπάμα διετέλεσε Πρόεδρος για οχτώ χρόνια; Γυρίσαμε πίσω σε σκοτεινές εποχές. Η συγκυρία σε ολόκληρη τη γη είναι ευνοϊκή. Δεν μπορούμε να λησμονήσουμε τον Ζακ, δεν μπορούμε να παραλείψουμε τη χθεσινή φωτογραφία που κυκλοφορεί στο Internet από το κέντρο της Αθήνας, ούτε όσα προηγήθηκαν. Δε μας αφήνει η φύση μας.

'Οσον αφορά τις αντιδράσεις του νυν Προέδρου Ντόναλντ Τραμπ, βαφτίζει το αντιφασιστικό κίνημα τρομοκρατικό σύμφωνα με τις τελευταίες πληροφορίες. Οι συνειρμοί κι οι σκέψεις μας επιβεβαιώνονται. Steven Levitsky και Daniel Zablatt στο εξαιρετικό τους βιβλίο, "Πώς πεθαίνουν οι δημοκρατίες" θέτουν το ερώτημα αν η αμερικανική και κατ΄επέκταση η παγκόσμια δημοκρατία είναι σε κίνδυνο. Εκτιμούν πως η απάντηση στο ερώτημα είναι καταφατική, ναι. Επισημαίνουν, ότι η Δημοκρατία σήμερα τελειώνει όχι με ένα πραξικόπημα, αλλά με τη σταθερή αποδυνάμωση βασικών θεσμών όπως η δικαιοσύνη κι ο τύπος και τη σταδιακή αποσάθρωση πολιτικών κανόνων που ισχύουν χρόνια.

Το χειρότερο είναι πως υπάρχουν χιλιάδες, εκατομμύρια ψυχές δηλητηριασμένες που όχι μόνο δεν καταδικάζουν την τυφλή βία, αλλά επικροτούν τους δολοφόνους κι είναι έτοιμοι να βρεθούν στο πλευρό τους. Καθολικά "πιστεύω" ετών αμφισβητούνται και τίθενται στον αέρα. Η ευγένεια χάνεται. Η αισθητική δοκιμάζεται. Η συντήρηση επιστρέφει και φέρει καίρια πλήγματα στην πρόοδο. Όλοι μαζί κάναμε βήματα μπροστά και όλοι μαζί μοιάζει να έχουμε χάσει τον δρόμο προς τη "γη της επαγγελίας". Σήμερα μιλάμε ήδη για τέσσερις επιπλέον νεκρούς, βλέπουμε εικόνες αποκάλυψης, ο στρατός έχει βγει στους δρόμους στις περισσότερες πολιτείες κι ο Λευκός Οίκος "πολιορκείται".

Την ίδια ώρα στο Λονδίνο, στο Βερολίνο και σε άλλες ευρωπαϊκές πόλεις χτυπάει η καρδιά των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Ο κόσμος διαδηλώνει με παλμό, όπως νωρίτερα το έκανε και για το περιβάλλον. Το ποτάμι μοιάζει να μην έχει επιστροφή. Η ιστορία μας διδάσκει πως όποιος δεν παίρνει τα μαθήματά του στον σωστό χρόνο είναι υποχρεωμένος να ζήσει εκ νέου τις συνέπειες μίας κόλασης επί της γης. Ο κόσμος ασφυκτιά, όχι μόνο όταν του πατάνε το κεφάλι, αλλά κι όταν τον εξαθλιώνουν συστηματικά, μη αφήνοντάς του περιθώριο για κάτι περισσότερο από την επιβίωση. " We Can΄t Breathe" ...

πρώτη δημοσίευση parallaximag

Εικόνα Αποκάλυψης

Συμπληρώσαμε τις δύο πρώτες δεκαετίες του 21ου αιώνα κι η συντήρηση έχει επανακάμψει για τα καλά. Σωρεία λανθασμένων επιλογών σε επίπεδο ηγεσιών των κραταιών δυνάμεων οδηγεί την ανθρώπινη πλειοψηφία στην εξαθλίωση και ταυτόχρονα στρώνει χαλί σε δημαγωγούς της ακραίας δεξιάς πολιτικής, ώστε να τους παρασύρει στο δάσος του σκότους. Η επιστροφή στο Κράτος, πόσο μάλλον στη ρητορική του Έθνους κρύβει τα προβλήματα των κοινωνιών κι υποδεικνύει ως ηθικούς αυτουργούς της διαμορφωθείσας κατάστασης κατατρεγμένους πρόσφυγες και μετανάστες.

Όταν μοναδικός σου στόχος είναι η επιβίωση, όταν εργάζεσαι δέκα και δώδεκα ώρες καθημερινά για να λάβεις τον πενιχρό βασικό μισθό και την υποτυπώδη ιατροφαρμακευτική περίθαλψη είναι εύκολο να παρασυρθείς και να πιστέψεις σε όμορφα λόγια με δράκους. Η διαφορά συγκριτικά με το παρελθόν και δεκαετία του 1930 είναι ότι σήμερα αυτή η οπισθοδρόμηση χωρίζει τους ανθρώπους περισσότερο με βάση ταξικά κριτήρια και λιγότερο με φυλετικά, τη στιγμή μάλιστα που οι κοινωνικές ανισότητες διευρύνονται θεαματικά. Το πλέον αρνητικό είναι ότι η πλατιά μάζα του κόσμου δεν μπορεί να το δει καθαρά κι αναλώνεται σε επουσιώδεις συγκρούσεις με το μίσος να κυριαρχεί.

Αφορμή που ξεχείλισε το ποτήρι για να γράψω αυτές τις σειρές είναι η δολοφονία του Αφροαμερικανού, George Floyd. Η εικόνα του αστυνομικού να τον πατάει στο κεφάλι και το "can΄t breathe" ως ένα άλλο επιθανάτιο σκίρτημα θα μας στοιχειώνουν για πάντα. Έχουμε όλοι ευθύνη που δε βοηθήσαμε να σωθεί μία ψυχή. Και πριν κάποιος προλάβει να δικαιολογηθεί και γράψει πως ήμαστε μακριά, πως δεν μπορούσαμε να κάνουμε κάτι, θα του θυμίσω το άγριο λιντσάρισμα του Ζακ Κωστόπουλου πέρυσι στο κέντρο της Αθήνας. Πέθανε κι αυτός αβοήθητος. Κι οι αυτόπτες μάρτυρες παρέμειναν σε απόσταση ασφαλείας.

Δύο ημέρες τώρα στη Minneapolis των Ηνωμένων Πολιτειών της Αμερικής μαίνονται άγριες συγκρούσεις. Ο Τραμπ έχει κλονιστεί το τελευταίο διάστημα. Κάθε άλλο παρά βέβαιη φαντάζει η επανεκλογή του. Γίνεται μία μικρή επανάσταση. Ένας αγώνας για τα ανθρώπινα δικαιώματα και τη δικαιοσύνη. Αψηφούν τους κινδύνους, αντιμετωπίζουν με τα στήθη ορθωμένα την ασυδοσία της καταστολής. Ήδη ένας ακόμα άνθρωπος έχει πέσει νεκρός, ενώ η εικόνα Αποκάλυψης με το κτίριο της Εθνοφρουράς να φλέγεται μας δείχνει τι θα ακολουθήσει τα επόμενα χρόνια όσο η νύχτα απλώνεται βαθιά. Ένα ηφαίστειο που προειδοποιεί για την έκρηξη που έρχεται και σύντομα θα μας πνίξει με τη λάβα του.

Το χειρότερο είναι πως η μεγάλη εικόνα στην σκακιέρα των διεθνών ηγετών δε σου αφήνει μεγάλα περιθώρια αισιοδοξίας. Άνθρωποι ανάλγητοι, συγκεντρωτικοί δίχως ιδιαίτερο υπόβαθρο. Αναζητάς την ελπίδα στον Πολιτισμό, στα Γράμματα, στις Τέχνες. Παίρνεις δύναμη, βρίσκεις απαντήσεις. συνεχίζεις. Διαβάζεις μέρες ολόκληρες, μελετάς και προσπαθείς να επικοινωνήσεις τι πραγματικά συμβαίνει πίσω από τις εικόνες και τις λέξεις. Δεν είναι εύκολο. Είναι μάλιστα ιδιαίτερα ψυχοφθόρο. Αντικρίζω με τα ίδια μου τα μάτια μία εικόνα συνολικής παραίτησης καθημερινά. "Μπορούμε να αλλάξουμε κάτι"; Το πρόβλημα δε σε αγγίζει παρά μόνο αν φτάσει στην πόρτα σου. Τότε όμως είναι ήδη αργά.

Δεν είναι μακριά αυτό που συνέβη. Δεν είναι η εξαίρεση δυστυχώς. Σκηνοθέτες, συγγραφείς απ΄όλον τον κόσμο κραυγάζουν με τα έργα τους. Από το Joker του Τόντ Φίλιπς στο Parasite του Μπονγκ Τζουν-χο κι από την Παγκόσμια Ανισότητα του Branko Milanovic, στο "Surveillance Capitalism" της Σοσάνα Ζούμποφ τα πάντα προμηνύουν μία κοινωνική έκρηξη που κανείς δε γνωρίζει που θα καταλήξει και πως θα επηρεάσει τον κόσμο. Αν εμείς οι ίδιοι δεν αλλάξουμε πλώρη τώρα είμαστε καταδικασμένοι να υποστούμε μία επώδυνη καταστροφή. Αν τώρα δεν αντιδράσουμε, αν τώρα δεν επιχειρηματολογήσουμε ανθρώπινα είμαστε οριστικά χαμένοι.

πρώτη δημοσίευση parallaximag